Lyman Frank Baum werd in 1856 geboren in Chittenango (New York). Hij was de zevende van de negen kinderen in het gezin. Zijn vader had een fabriek waar tonnen werden gemaakt. De overstap van de familie naar de olie-industrie toen Baum 4 jaar was ging gepaard met een verhuizing naar Pennsylvania. De zaken gingen goed en de familie leidde een redelijk luxe leven. De militaire academie waar hij in 1868 naar toe werd gestuurd viel dan ook goed tegen. Na hartproblemen mocht hij twee jaar later weer terug naar de luxe van thuis. Op zijn vijftiende kreeg hij van zijn vader een drukpers en gedurende drie jaar gaf hij samen met zijn jongere broer een krant uit. Daarna hij een groot aantal verschillende banen. Hij was acteur, toneelschrijver, theatermanager, verslaggever, handlesreiziger en kippenboer. In 1882 schreef hij zijn eerste musical, 'The Maid of Arran' en trouwde hij met Maud. Als kippenboer publiceerde hij in 1886 zijn eerste boek, 'The Book of the Hamburgs, A Brief Treatise upon the Mating, Rearing, and Management of the Different Varieties of Hamburgs'.

Samen zijn vrouw kreeg Baum vier zoons aan wie hij graag en met succes zijn zelf verzonnen verhaaltjes vertelde. Zakelijk ging het in die periode minder goed. Na het failliet gaan van de olieindustrie van zijn inmiddels overleden vader door een frauderende medewerker begon hij een winkel die ook al snel failliet ging, evenals de krant die hij daarna runde. De familie verhuisde naar Chicago waar Baum de draad weer oppakte.

Hij werd een succesvol verslaggever, etaleur en handelsreiziger. Hij had als verteller inmiddels een behoorlijke reputatie opgebouwd en zijn vrouw stimuleerde hem de verhalen op papier te zetten. De eerste verhalen die hij aan het papier toevertrouwde werden gebundeld in 'Mother Goose in Prose' dat in 1897 werd gepubliceerd. Mother Goose was gebaseerd op de kinderrijmpjes van Moeder de Gans. Het boek bevatte 22 verhaaltjes. In een van de verhaaltjes komt het boerenmeisje Dorothy voor. Na het succes besloot Baum om zich verder toe te leggen op het schrijven. Het 'Mother Goose' boek werd in 1899 gevolgd door 'Father Goose, His Book'. Dit was de eerste samenwerking met tekenaar William Wallace Denslow die een jaar later zou leiden tot hun grootste succes, 'The wonderfull Wizard of Oz'. Het boek werd voor eerst in 1900 gepubliceerd en vetrelt het verhaal van Dorothy die in het magische land van Oz is beland. Net als de andere boeken was het boek begonnen met de verhaaltjes die hij aan zijn eigen kinderen vetrelde. Baum had het boek opgedragen aan zijn vrouw Maud. Zowel critici als publiek waren unaniem enthousiast.

In het voorwoord schreef Baum

'.... de oude sprookje, die generaties lang dienst hebben gedaan, worden nu als 'historisch' in de jeugsbibliotheek geclassificeerd. Het is nu tijd voor een serie nieuwere 'wonder verhalen' waarin de stereotype geest, kabouter en elf worden vervangen, evenals de gruwelijke en bloedstollende gebeurtenissen die door de schrijvers worden gebruikt om in ieder verhaal een verschrikkelijk moraal duidelijk te maken. .... The Wonderful Wizard of Oz' wil een modern sprookje zijn waarin verwondering en plezier behouden zijn gebleven en het verdriet en de nachtmerries zijn zijn verdwenen. '

Ondanks dit voorwoord begon het boek al met de dood van de slechte heks van het oosten doordat ze wordt getroffen door het huis van Dorothy, wordt een gemeen beest onthoofd en kan Dorothy later in het boek haar vrijheid terugkrijgen door een andere heks te vermoorden. De dreigende morele toon van veel Europese sprookje was in 'The wonderful Wizard of Oz' echter niet aanwezig. Het boek gaat vooral over geloven in jezelf, respect en rekening houden met anderen.

Al in 1903 werd de eerste musicalproductie van het verhaal op Broadway uitgebracht. Baum zelf schreef het script. Ondanks dat de voorstelling slechts 239 keer werd gespeeld werd het wel gezien als een grote hit op Broadway.

Na het succes van het eerste Oz-boek en vanwege financiele problemen schreef Baum in 1904 een tweede boek over het magische land, 'The Marvelous Land of Oz'. Oz was hot en in 1907 volgde een derde boek 'Ozma of Oz'. Vanaf dat moment zou ieder jaar een nieuw boek verschijnen over Oz tot 'The Emerald City of Oz' in 1910. Baum was Oz moe en wilde andere boeken schrijven. Ondanks het enorme succes van de Oz-boeken ging het financieel steeds slechter met Baum en hij zag zich genoodzaakt de rechten op zijn boeken te verkopen. Tevergeefs want in 1911 werd hij alsnog failliet verklaard. Hierdoor en vanwege de vele verzoeken van kinderen begon hij in 1913 weer met de jaarlijkse productie van boeken over Oz. Tot zijn dood in 1919 zou hij blijven schrijven over Oz. Zijn uitgever zou hem de titel 'Royal historian of Oz' geven.

The Wonderful Wizard of Oz

Dorothy wordt begroet door de Goede Heks van het Noorden en de dwergen. De Goede Heks van het Noorden geeft Dorothy de zilveren schoenen die de Heks van het Oosten aan had. Om weer naar huis te kunnen gaan adviseert de Heks van het Noorden dat ze op zoek gaat naar de Tovenaar van Oz die in Emerald City woont. Voor Dorothy vertrekt geeft de goede fee haar een zoen op het voorhoofd. Iemand die door haar gezoend is kan niets worden aangedaan.

Als ze aankomen bij Emerald City moet het viertal speciale brillen dragen om te voorkomen dat ze verblind worden door de glans van Emerald City. Aangekomen bij het paleis van de tovenaar krijgen ze te horen de de tovenaar slechts per dag één van hen zal ontvangen. De paleiswacht zelf heeft de tovenaar nog noit gezien. De tovenaar laat zich aan ieder van de vier vrienden in een andere vom zien. Dorothy ziet een groot hoofd, de vogelverschrikker een mooie vrouw, de blikkenman een razend beest en de laffe leeuw een vuurbal. De tovenaar wil hen wel helpen, maar heeft één voorwaarde. Ze moeten de Slechte Heks van het Westen, die Winkyland beheerst vermoorden.

Aangekomen in Winkyland stuurt de Slechte Heks van het Westen wolven, kraaien, bijen en zelfs haar Winky-soldaten om hen aan te vallen. De vier weten alle aanvallen te weerstaan tot de Slechte Heks haar laatste troef inzet. Met de gouden kap heeft ze de macht over de vliegende apen die ze er opuit stuurt met de opdracht de vogelverschrikker en de blikkenman de vernietigen en Dorothy en de laffe leeuw levend gevangen te nemen. De vliegende apen kunnen Dorothy helemaal niets aandoen vanwege de bescherming die ze heeft meegekregen van de Goede Heks van het Noorden.  

Met behulp van de vliegende apen die nu naar Dorothy, die de gouden kap heeft, luisteren zijn ze snel weer terug in Emerald City. Als ze weer bij de tovenaar op bezoek gaan wil hij ze eerst niet ontvangen. De dreiging van de vliegende apen (die hem ooit uit Winkyland verdreven) doen hem van gedachten veranderen. Toto ontdekt een gordijn waar een kamer achter zit. Als Toto het gordijn opzij trekt blijkt de tovenaar een rimpelig oud mannetje te zijn. Ooit was het met zijn luchtballon in Oz gealnd. Toen de mensen de letter OZ (de initialen van de oude man) op de ballon zagen namen ze aan dat hij hun leider was en begonnen met de bouw van Emerald City. In een land met heksen in alle windhoeken zag hij zich genoodzaakt annoniem te blijven.

De tovenaar probeert de vogelverschrikker, de blikkenman en de laffe leeuw te laten zien dat wat ze missen niet de hersenen, het hart of moed is, maar zelfvertrouwen. De vrienden zijn echter niet overtuigd en de tovenaar geeft hen een placebo dat de gewenste kwaliteiten naar boven haalt die ze al die tijd al hadden. Om Dorothy en Toto te helpen neemt hij ze mee naar zijn luchtballon. Hierdoor moet hij zichzelf laten zien aan de inwoners van Emerald City. Oz stelt de vogelverschikker aan als de leider van de stad. Als de ballon met de tovenaar, Dorothy en Toto omhoog stijgt ziet Toto en kat en springt uit de mand. Dorothy springt hem achterna en de luchtballon en de tovenaar verdwijnen uit het zicht.

Dorothy vraagt de vliegende apen haar en Toto naar huis te brengen, maar de zij kunnen de woestijn rond Oz niet oversteken. De inwoners van Emerald City adviseren haar naar Glinda, de Goede Heks van het Zuiden, te gaan. Samen met haar vrienden reizen ze naar het paleis van Glinda in Qualding land. Onderweg ontsnappen ze aan vechtende bomen, ontwijken de hamerhoofden sluipen voorzichtig door porseleinland. De laffe leeuw doodt een reusachtige spin die de dieren in het bos terroriseert. Ze vragen hem hun leider te worden. Hij stemt in, maar wil eerst Dorothy helpen.

Bij het paleis van Glinda worden ze hartelijk ontvangen. Glinda vertelt dat Dorothy altijd al de macht had om naar huis te gaan. De zilveren schoenen die ze draagt kunnen haar overal naar toe brengen, als ze er maar in gelooft. Dorothy neemt afscheid van haar vrienden.

Met de gouden kap zorgt Glinda zorgt dat ze ieder naar hun deel van Oz worden teruggebracht, de vogelverschrikker naar Emerald City, de blikkenman naar Winky land en de laffe leeuw naar het bos. Glinda geeft de gouden kap aan de koning van de vliegende apen zodat ze nooit meer door de kap betoverd zullen worden. Dorothy en Toto keren terug naar huis waar ze vreugdevol met haar familie wordt herenigd.

The Wizard op Oz (film 1939)

Ruim vijf jaar waren de makers van de film bezig om het boek van Baum te bewerken tot een filmscript. De bewerking was gemaakt door Noel Langley, Florence Ryerson en Edgar Allan Woolf (en vele assistenten). Na een draaiperiode van een half jaar ging de film in 1939 dan eindelijk in première.

Omdat de prodecenten dachten dat het publiek in 1939 een puur fantasie verhaal niet zou accepteren. Daarom werd het avontuur gepresenteerd als een lange droom. Om filmtechnische redenen werden de zilveren schoenen vervangen door rode schoenen.

Bij het begin van de opnames wisselde acteurs regelmatig van rol. Ray Bolger die de blikkenman speelde was het onpraktische kostuum zo zat dat hij voorstelde van rol te wisselen met Buddy Ebsen die de vogelsverschrikker speelde. Deze had geen bezwaar, maar had dat beter wel kunnen hebben. Negen dagen na het starten van de opnames werd hij in kritieke toestand opgenomen in het ziekenhuis. De aluminium poeder die als make-up werd gebruik had zijn longen zwaar beschadigd. Zijn vervanger, Jack Haley, werd niet op de hoogte gebracht van de oorzaak van het vertrek van Ebsen. De poeder make-up werd vervangen door een smeerbare make-up, maar ook Haley kreeg last van de make-up. Hij kon de opnames gelukkig wel afronden. Ebsen overleefde de longproblemen en stierf in 2003 op 95 jarige leeftijd.

Ook Margareth Hamilton die de slechte heks speelde kwam niet ongewond uit de opnamen. Zij had de rol overgenomen van Margareth Hamilton die de ontwikkeling van de rol niet goed vond en daarom was opgestapt. In een scène met veel rookeffecten liep ze ernstige brandwonden op. Na terugkomst op de set weigerde ze vervolgens een scène te doen waarbij ze op een bezemsteel met rookeffecten moest ronvliegen. Haar stand-in nam de scène over en moest ook met ersntige verwondingen naar het ziekenhuis worden gebracht. 

De rol van Dorothy werd gespeeld door Judy Garland. Een aantal hoge pieten bij MGM had graag Shirley Temple in die rol gezien, maar die werkte voor concurent Fox. MGM deed Fox een voorstel om Shirley Temple tijdelijk te ruilen voor Jean Harlow. Harlow overleed echter onverwacht waardoor de deal niet door ging. De overige rollen werden gespeeld door Bert Lahr (laffe leeuw), Frank Morgan (tovenaar),

Niet lang na het begin van de opnamen werd regiseur Richard Thorpe ontslagen en vervangen door George Cukor. Cukor die 'Gone with the Wind' moest gaan regiseren werd vervolgens weer vervangen door Victor Fleming. Nadat Fleming Cukor moet vervangen bij 'Gone with the Wind' nam King Vidor de regie over.

De film was in eerste instantie geen groot succes. De film deed het goed, maar moest het wel afleggen tegen andere succesfilms uit die tijd. Pas toen de film in de jaren vijftig op televisie kwam, groeide de film uit tot een klassieker.

Van Wizard naar Wiz

In januari 1975 was de première van de Broadwaymusical The Wiz, gebaseerd op het boek 'The Wonderful Wizard of Oz'. Na Purlie in 1971 en A Raisin in the Sun in 1974 was dit niet de eerste musical met een volledige cast met zwarte acteurs, maar wel de meest succesvolle.

Ken Harper, een zwarte producent, herkende de mogelijkheden om het verhaal van 'The Wonderful Wizard of Oz' te bewerken tot een eigentijdse musical. Eigentijds hield in dat de show moest meegaan in de populariteit van Mowtown, Soul Train en afroamerikaanse mode. Hij vroeg de zwarte componist en tekstschrijver Charlie Smalls voor de muziek en wist de filmproducent 20th Century Fox zover te krijgen dat ze een groot bedrag investeerden. Het verhaal werd voor de musical bewerkt door William F. Brown. De rollen werden gespeeld door Stephanie Mills (Dorothy), Hinton Battle (vogelverschrikker), Tiger Haynes (blikkenman), Ted Ross (laffe leeuw) , Dee Dee Bridgewater (Glinda), André DeShields ( the Wiz) en Mabel King (Evillene). De regie was in handen van Geoffrey Holder. Hij was door de producenten ingeschakeld om de show te redden tijdens de slech verlopende try-out periode. Het eerste probleem dat Brown te verwerken kreeg was een gedesillusioneerde cast en crew. Hij riep iedereen bijeen op het podium om samen te bidden en brandde wierrook om de slechte gemoedstoestand te verdrijven. Bij de Broadwaypremière op 5 januari 1975 was het tij echter nog niet gekeerd. Het voor het overgrote deel blanke musicalpubliek was niet onder de indruk en ook de critici waren niet heel positief. Het leek erop dat de show snel zou moeten stoppen.

Harper wist het tij echter te keren en lanceerde een grootscheepse televisiecampagne met een vrolijke en energieke commercial. Met succes wist hij de zwarte gemeenschap te bewegen om naar Broadway te komen om The Wiz te zien. Hij boorde hiermee een heel nieuw musicalpubliek aan. Uiteindelijk zou de musical 1672 keer worden opgevoerd op Broadway. Ook was de show de grote winnaar bij de uitreiking van de Tony-awards. In totaal werden zeven Tony-awards gewonnen, waaronder die voor beste musical, script en muziek.

Geïnspireerd door het succes van de theaterproductie wilde Motown de productie verfilmen. In eerste instantie wilde men Stephanie Mills vragen voor de rol van Dorothy en een verzoek van Diana Ross om de rol te mogen spelen werd dan ook afgewezen. De mensen van Mowtown vonden de toen 33 jarige Diana Ross te oud voor de rol. Diana Ross liet het er niet bij zitten en schakelde Rob Cohen in. Hij benaderde Berry Gordy van Motown met de boodschap dat hij de film wel wilde produceren, op voorwaarde dat Diana Ross de rol van Dorothy zou spelen.

Het verhaal werd voor de film bewerkt door Joel Schumacher. De film verschilde op een aantal punten van voorgaande producties. Dorothy was niet langer een meisje uit Kansas, maar een jonge, zeer verlegen lerares uit Harlem, New York. Omdat in New York geen tornado' s voorkomen wordt Dorothy door een sneeuwstrom gegrepen en naar Oz gebracht. Oz is in de film een fantasiewereld, gebaseerd op New York. New York State pavilion werd gebruikt voor Munchkinland en het World Trace Centre deed dienst als Emerald City. De vliegende apen zijn veranderd in een motorbende en overal zijn wolkenkrabbers en gele taxi' s te zien.

De film werd geregisseerd door Sidney Lumet. Voor de hoofdrollen was een groot aantal bekende zwarte zangers en acteurs aangetrokken. Naast Diana Ross als Dorothy speelden verder mee Michael Jackson (vogelverschikker), Nipsey Russell (blikkenman), Richard Pryor(The Wiz) en Lena Horne (Glinda de goede heks).

Ondanks deze sterrencast kon de film niet rekenen op goede recensies. Vooral Diana Ross kreeg veel kritiek te verduren. Ze was er niet in geslaagd om geloofwaardige de 24 jarige, verlegen Dorothy neer te zetten. De film werd een financieel drama. De productie had 24 miljoen dollar gekost en leverde slechts 13 milijoen dollar op. De singles uit de film 'Ease on down the road' en 'Brand new day' werden wel bescheiden hits. Ondanks de slechte kritieken en de geringe bezoekersaantallen werd de film wel genomineerd voor vier Oscars, maar wist er geen één te winnen.

In 1984 werd de musical opnieuw naar Broadway gebracht. Stephanie Mills speelde opnieuw de rol van Dorothy. De magie van de show uit 1975 ontbrak echter en de reprise duurde slechts dertien voorstellingen.

The Wiz in de 21ste eeuw
In 2004 wist Dodgers Productions in samenwerking met Stage Entertainment de rechten van de musical te bemachtigen. In 2005 gingen de twee partijen echter uit elkaar en de rechten werden gesplitst. Dodgers behield de reachten voor Amerika en Stage Entertainment kreeg de rechten voor Europa.
Zo kon het gebeuren dat zowel in Amerika (La nJolla Playhouse in Californie) als in Nederland (Beatrixtheater Utrect) in september 2006 de musical (opnieuw) in première ging. Beide producties moderniseerde de musical.

De Nederlandse productie die op 9 september 2006 in het Beatrixtheater in Utrecht in première ging had een high-tech decor. Dit kwam onder andere naar voren in het moederbord patroon om de vloer. Het creatieve team bestond uit o.a. Glen Castle (regie), David Gallo (decor), Thomas Hase (licht), zachary Borovay (projecties), Miguel Humidor (kostuums) en Jeroen ten Brinke (geluid). Het decor was geïnspireerd op de opkomst van de Apple iPod. Het volledig witte decor was regelrecht afkomstig van de iPod en de Apple winkel in New York City.

Oorspronkelijk was het de bedoeling dat de hele toneelvloer uit LED-verlichting zou bestaan, aangvuld met LED-screens. Hiermee zouden de beelden worden geprojeteerd die met de belichting ondersteund zouden worden. Uiteindelijk werd dit teruggebracht tot een aantal LED-lijnen die het perspectief moesten benadrukken. Vanwege het volledig witte decor was licht een belangrijke factor om kleur toe te voegen. Het toneel liep schuin omhoog en ging over in een projectscherm. Hierdoor ontstond een naadloos witte omgeving en konden licht en projecties worden gebruikt om de hele set kleur te geven. Van iedere scène werd een story-board gemaakt om te zorgen dat belichten en projecties met elkaar in overeenstemming zouden zijn. Ook moesten de belichting en de projecties de rekwisitieten op het toneel versterken. Alle effecten werden digitaal aangestuurd.

Al dat licht en projecties maakt ook het belichten van de acteurs niet makkelijker. Om de acteurs goed te belichten zonder dat, dat licht de projecties zou vervagen waren veel berekeningen nodig over de manier waarop het licht reflecteert. Hiermee kon worden bepaald op welke plaats op het toneel de acteurs moesten staan zodat ze goed belicht konden worden zonder dat dit ten koste ging van het decor.

De originele cast bestond uit Nurlaila Karim (Dorothy), Jerrel Houtsnee (blikkenman), Danny Yanga (vogelverschikker), Jeroen Phaff (laffe leeuw) en Danny de Munk (The Wiz).

Ook de Dodgers productie was high-tech. Deze productie speelde vanaf 26 september 2006 een maand in de La Jolla Playhouse in Los Angeles. De regie was van Des McAnuff. Hij had drie speerpunten, multicultureel, ruimtelijk en eigentijds. Het creatieve team bestond verder uit Robert Brill (decor), Howell Binkley (licht), Michael Clark (projecties), Paul Tazewell (kostuum) en Peter Fitzgerald (geluid).

Het decor bestond uit een aantal catwalks die de zaal in liepen. Op het toneel waren twee rijen zitplaatsen aanwezig voor het publiek, waar de catwalk weer bovenlangs liep. De musici zaten aan de zijkanten van het theater. De muren bestonden uit projectieschermen waar impresiies werden gebruikt om de scènes te versterken. Het eigentijdse van de show werd veder versterkt door de kostuums en de toevoeging van stujes hip-hop. Alles bij elkaar moest de musical de uitstraling hebben van een rock-concert.

Elke rol kreeg een eigen kleurenpallet. De vogelverschrikker kreeg bijvoorbeeld warme kleuren en de blikkenman juist weer koele kleuren. De Wiz werd natuurlijk groen.

De informatie over de techniek van de producties uit 2006 is voornamelijk afkomstig van livedesignonline.com.