ACHTERGRONDEN
De stomme film

scene uit Roundhay Garden SceneDe eerste film ooit werd gemaakt in 1888, Roundhay Garden scène. Het was een filmpje van 2 seconden met wandelende mensen in de Oakwood Grange Garden. Tot midden jaren 20  van de twintigste eeuw zou het technisch nog niet mogelijk zijn geluid te synchroniseren met het beeld. Het verhaal in de stomme film werd vaak vertelt door middel van teskten op het scherm tussen de gefilmde scènes door. Soms werden stomme films begeleid door live muziek. Veel bioscopen hadden een pianist in dienst en grote bioscopen hadden soms een heel orkest in dienst. Werd de muziek in eerste instantie veelal geimproviseerd, later zorgde de filmstudio's voor composities die aan de bioscopen werden verstrekt. Op het hoogtepunt van de stomme film in de jaren 20 was de filmindustrie de belangrijkste werkgever voor musici in Amerika.

In Brazilie maakten ze gefilmde operettes waarbij zangers achter het filmscherm de zangpartijen voor hun rekening namen. en in Japan maakten ze naast live muziek ook gebruik van een verteller en die naast het vertellen van het verhaal ook de karakters uit de film van een stem voorzag.

 

Acteurs in de stomme film benadrukten in de beginperiode hun lichaamstaal en gezichtsuitdrukkingen zodat het publiek beter zou begrijpen wat de acteur voelde en wilde overbrengen. Later werd een meer naturelle manier van acteren populair.  Om een sfeer of een bepaald moment van de dag over te brengen werden de films vaak voorzien van een kleurtint. Blauw was voor nachtscènes en geel voor dagscènes, roos stond voor vuur en groen voor mysterie.

 

Al sinds 1896 werd geprobeerd films te voorzien van geluid dat synchroon liep met het beeld. Pas in 1927 verscheen echter de eeste commerciele film met geluid, The Jazz Singer. Binnen twee jaar veroverde de 'talkies ' de filmwereld.

 

Een van de regisseurs van stomme films was Cecil B. De Mille. Hij regisseerde de eerste film van Paramount Pictures, The Squaw Man. Begin jaren twintig was hij een van de populairste regisseurs die onbekende acteurs tot sterrendom wist te brengen. Op de set stond hij bekend als een tiran met een uitgesproken hekel aan acteurs die geen fysieke risico's wilden nemen. In zijn films maakte hij graag gebruik van spectulair decors. DeMille wist de overgang naar de sprekende film zonder problemen te maken en werd een ster. Dit gold niet voor veel van de acteurs uit de stomme film.

 

De film

In 1950 verscheen de film Sunset Boulevard van regisseur Billy Wilder in de bioscopen met William Holden de werkeloze scenarioschrijver Joe Gillis en Gloria Swanson als de vergeten filmster Norma Desmond.

 

De film vertelt het verhaal van de werkeloze scenarioschrijver Joe die per ongeluk bij het huis van Norma Desmond terechtkomt. Norma is een vergeten filmster uit de tijd van de stomme film. Als ze hoort dat Joe scenarioschrijver is biedt ze hem een baan aan om haar scenario te lezen. Met dot scenario wil ze haar comeback maken. Om eindelijk weer eens geld te kunnen verdienen neemt Joe de baan aan. De baan komt met kost en inwoning en al snel is Joe financieel afhankelijk van Norma die heem naast veel aandacht ook vele cadeau's geeft. Als Norma hem tijdens het nieuwjaarsfeest probeert te verleiden vlucht hij echter het huis uit, naar het feest van een vriend. Daar ontmoet hij Gloria Swanson als Norma DesmondBetty Schaefer. Zij heeft eerder een scenario van hem afgewezen, maar ze heeft ander werk van Joe gelezen waarvan ze denkt dat er een goed scenario van te maken is. Joe besluit met haar samen te gaan werken. Een zelfmoordpoging van Norma voorkomt dat hij Norma verlaat. Terwijl Norma zich voorbereidt op haar come-back spreekt Joe stiekem af met Betty om samen aan hun scenario te werken. Als Paramount belt denkt Norma dat ze geinteresseerd zijn in haar scenario. Joe en de butler vernemen echter dat de studio haar klassieke auto wil gebruiken. De twee besluiten dit niet aan Norma te vertellen.Joe en Betty zijn tijdens het werken aan het scenario verliefd geworden. Als Norma hier achter komt belt ze Betty om het te vertellen wat voor man Joe is. Joe vangt het laatste deel van het gesprek op en vraagt Betty naar de villa te komen. In de villa legt hij zijn kant van het verhaal uit en stuurt haar weg. Norma denkt dat hij voor haar heeft gekozen, maar Joe zet haar opzij en pakt zijn koffers. Norma dreigt zichzelf neer te schieten, maar Joe neemt haar niet serieus. Als hij wegloopt schiet Norm hem neer en hij valt in het zwembad. Norma is volledig de wegkwijt en als de nieuwscamera;s verschijnen waant ze zich op een filmset. Na een speech over hoe blij ze is weer een nieuwe film te maken richt ze zich naar de camera en zegt de legendarische zin, 'All right, Mr. DeMille, I'm ready for my close-up '.

 

 

Billy Wilder, woonachtig in Hollywood reed vaak langs de villa's aan Sunset Boulevard waar op dat moment nog veel acteurs uit de tijd van de stomme film woonden. Ze waren vaak niet meer betrokken bij de filmindustrie en Billy Wilder vroeg zich af wat ze nu deden met hun tijd en begon een verhaal te verzinnen over een ster die haar sterrenstatus was verloren. Samen met Bracket werkte hij in 1948 het verhaal uit tot een scenario.

 

Om de details van het verhaal buiten het zicht van Paramount Pictures te houden en om de strikte censoren van de Production Code (organisatie die in de periode 1930-1968 bepaalde of films voldeden aan de door de filmindistrie gemaakte afspraken over wat moreel wel en niet toegestaan was in films) te omzeilen werd het scenario per pagina ingediend. Paramount dacht dat Wilder bezig was met een verhaal met de titel A Can of Beans en gaven hem de vrijheid om het verhaal te maken. Bij de start van de opnames was slechts eenderde van het scenario gereed en wist Wilder nog niet hoe he verhaal zou eindigen.

 

Voor de rol van Norma Desmond werd een voormalige ster van de stomme film gecast, Gloria Swanson. Midden jaren twintig stond ze aan het hoogtepunt van haar corriere, maar met de komst van de sprekende film kon ook zij de overgang niet maken. In tegenstelling tot Norma Desmond was Gloria Swanson niet in het verleden blijven hangen en was ze gaan werken voor de radio en later voor televisie. Gloria Swanson zat niet te wachten op een come-back in de film, maar het verhaal intrigeerde haar.

 

Ze moest nog wel een screentest doen, maar zag dat niet zo zitten. Haar reactie dat ze al twintig films had gemaakt voor Paramount werd later ook in de film gebruikt. Uiteindelijk zwichtte ze toch en werd na de screentest definitief aangenomen voor de rol van Norma. De oorspronkelijk voor de rol van Joe gecaste acteur Montgomery Clift zag af van zijn rol, waarna Billy Wilder een jong opkomende acteur bij Paramount zocht. Hij kwam terecht bij William Holden. Voor de rol van Max werd een bekende regisseur van de stomme film gevraagd die Gloria Swanson nog haad geregisseerd, Erich von Stroheim. De rol van Betty Schaefer werd ingevuld door een nog onbekende actrice, Nancy Olson.

 

Twee mensen in de film speelden zichzelf, Cecil B. DeMille en roddeljournaliste Hedda Hopper.  Ook Buster Keaton, Anna Q. Nilsson eb H. B. Warner hadden een cameo als zichzelf.
 

Tijdens het film leek het leeftijdsverschil tussen Norma en Joe niet goed uit te komen. Wilder gaf opdracht Gloria Swanson ouder te laten lijken met make-up. Gloria Swanson overtuigde Wilder echter dat een vrouw met Norma's status en financiele middelen er niet per se oud uit hoefde te zien en hij gaf opdracht William Holder jonger te schminken.

 

In de eerste versie van de film begon de eerst scène in een mortuarium waarin de doden elkaar vertelden hoe ze daar waren beland. Een van de doden was Joe Gillis. Deze scène bracht het publiek echter in verwarring, was het een comedy of een drama? Daarom werd de deze scène geschrapt.


De musical

Gloria Swanson werkt in de jaren 50 vier jaar aan een muzikale bewerking van Sunset Boulevard. Ze werkte samen met de acteur Richard Wyler en zanger en pianist Dickson Hughes. In tegenstelling tot film overleeft Joe deze muzikale bewerking wel en wordt door Norma vrij gelaten om zijn geluk met Betty te vinden. Ondanks de mondelinge toestemming van Paramount Pictures trok Paramount de stekker uit het project. Materiaal uit de productie werd later door Dickson Hughes gebruikt in Swanson on Sunset. De volledige muziek werd in 2008 uitgebracht op CD.

 

In 1960 deed Stephen Sondheid ook een poging om een musical te maken van Sunset Boulevard. Samen met schrijver Burt Shevelove maakte hij een eerste scène. Bij een toevallige ontmoeting met Billy Wilder vroeg hij de schrijver/regisseur wat hij van het idee vond. Wilder reactie was, 'je kan geen musical maken van Sunset Boulevard, het moet een opera zijn. Het gaat tenslotte op een onttroonde koningin '. Dit was voor Sondheim voldoende om het project te staken.

 

Begin jaren 70 zag Andrew Lloyd Webber de film. Het inspireerde hem om een nummer te schrijven dat de titelsong zou kunnen zijn voor een eventuele theaterbewerking van het verhaal. Omdat hij op dat moment niet in staat was om de rechten van het verhaal te kopen liet hij het idee rusten. Stukken uit de titelsong die hij had geschreven gebruikte hij wel voor Gumshoe. Een paar jaar later werkte Andrew Lloyd Webber met Hal Prince aan de musical Evita. Ze kwamen aan de praat over Sunset Boulevard en Andrew Lloyd Webber schreeft een stuk voor het moment dat Norma Desmond terugkeert naar de Paramount Studio's. Ondanks de Hal Prince de rechten had resulteerde het op dat moment niet in een musical. Rond dezelfde tijd ontmoette hij Christopher Hampton die ineteresse had om het teksten te schrijven. Ze hadden echter beide te veel projecten waardoor Sunset niet van de grond kwam.

 

Don BlackAndrew Lloyd Webber liet het idee verder rusten tot 1989. Hij nam contact op met Paramount om de rechten te kopen die op dat moment weer beschikbaar waren en begon te componeren. Hij behield de twee stukken die hij in de jaren 70 al had geschreven, de titelsong en het moment dat Norma terugkeert bij Paramount, en schreef er nieuwe materiaal bij. Een eerste versie van Sunset Boulevard met teksten van Amy Powers en Don Black werd in 1991 op het landgoed van Andrew Lloyd Webber, Sydmonton, gepresenteerd. Het was echter geen succes en in 1992 volgde een nieuwe versie op hetzelfde landgoed.

 

 

Christopher HamptonVoor de tweede versie had Andrew Lloyd Webber opnieuw contact gezocht met Christopher Hampton om Amy Powers te vervangen. Deze had nu ook tijd en samen met Don Black schreef hij het script en de liedteksen. Deze tweede versie werd wel goed ontvangen.

Daarna werd verder gewerkt om de musical naar West End te brengen. Andrew Lloyd Webber en de schrijvers besloten de structuur van de film aan te houden en zoveel mogelijk de dialoog te behouden. Omdat de taal moderner moest worden om het huidige theaterpubliek aan te spreken werd meer aangepast dan de makers vooraf hadden gewild.

 

 

John Napier creëerde een gigantisch decor dat een achtervolging met auto's mogelijk maakte. Op het einde van de eerste acte steeg het volledige decor van Norma's landhuis zelfs langzaam omhoog waarbij daaronder nog een set te voorschijn kwam. Andy Powel ontwierp de kostuums waarbij hij moest opletten dat ze in het gigantische decor nog zouden blijven opvallen. Hij koos voor metallic en glimmende materialen die door het licht extra benadrukt zouden worden. Tevens gebruikte hij veel dierenprinten voor de kostuums van Norma. Ook werd tot het eind gewerkt aan tekst, muziek en regie. Zelfs een paar dagen voor de première werd het eind nog gewijzigd.

 

Op 12 juli 1993 volgde de première op West End, onder regie van Trever Nunn. Patti LuPone speelde de rol van Norma Desmond en Kevin Anderson speelde Joe Gillis. Andere rollen waren er voor Meredith Braun (Betty Schaefer) en Daniel Benzali (Max).

 

Glenn Close als Norma DesmondDe recensies waren gemengd. Men had met name kritiek op de grote hoeveelheid herhalingen in de muziek en dat het script te mager was. Desondanks werd de musical een groot succes. Op 19 december 1993 volgde de een Amerikaanse productie in Los Angeles. Hiervoor was het script aangepast en had Andrew Lloyd Webber de muziek wat strakker gemaakt en de orkestraties aangepast. Ook had hij een nieuw nummer geschreven, Every Movie's A Circus. De belangrijkste rollen werden gespeeld door Glenn Close (Norma), Alan Campbell (Joe), George Hearn (Max) en Judy Kuhn (Betty). 

 

Omdat de veranderingen in de show in goede aarde waren gevallen werd de show in Londen een maand gesloten om ook hier de wijzigingen door te voeren.

 

Als snel werd besloten dat Glenn Close de rol ook op Broadway zou gaan spelen. Faye Dunaway zou haar in LA vervangen. Dit zorgde voor grote problemen omdat de rol aan Patti LuPone de rol al was beloofd. Tijdens de repetities bleek vervolgens Faye Dunaway de rol wat betreft zang niet aan te kunnen en werd besloten haar niet op te laten gaan. Beide dames spanden een rechtzaak aan. In beide gevallen werd in onderling overleg een schadevergoeding overeengekomen. Door een gebrek aan een goede invulling van de belangrijkste rol werd de productie in LA gestopt en Alan Campbell en George Hearn verhuisden mee naar de Broadway-productieOp 17 november 1994 ging Sunset Boulevard op Broadway in première met Glenn Close in de hoofdrol. De rol van Betty Schaefer werd gespeeld door Alice Ripley

 
PRIJZEN      
Award Jaar Categorie Genomineerd/Winnaar
Laurence Olivier Award 1994 vrouwelijke hoofdrol (Patti LuPone) genomineerd
Laurence Olivier Award 1994 nieuwe musical genomineerd
Tony Award 1995 vrouwelijk hoofdrol (Glenn Close) winnares
Tony Award 1995 mannelijke bijrol (George Hearn) winnaar
Tony Award 1995 mannelijk hoofdrol (Alan Campbell) genomineerd
Tony Award 1995 musical winnaar
Tony Award 1995 originele muziek (Andrew Lloyd Webber) winnaar
Tony Award 1995 script (Don Black  en Christopher Hampton) winnaar
Tony Award 1995 regie (Trevor Nunn) genomineerd
Tony Award 1995 choreografie (Bob Avian) genomineerd
Tony Award 1995 kostuumontwerp (Anthony Powell) genomineerd
Tony Award 1995 lichtontwerp (Andrew Bridge) winnaar
Tony Award 1995 decorontwerp (John Napier) winnaar
Outer Critics Circle Award 1995 vrouwelijk hoofdrol (Glenn Close) winnares
Outer Critics Circle Award 1995 Broadway musical winnaar
Drama Desk Award 1995 acteur (George Hearn) genomineerd
Drama Desk Award 1995 actrice (Glenn Close) winnares
Drama Desk Award 1995 regie (Trevor Nunn) genomineerd
Drama Desk Award 1995 musical genomineerd
John Kraaykamp Musical Award 2009 vrouwelijke hoofdrol (Simone Kleinsma) winnares
John Kraaykamp Musical Award 2009 mannelijke hoofdrol (Anthonie Kamerling) genomineerd
Vlaamse Musical Award 2009 musical genomineerd
Vlaamse Musical Award 2009 regie (Paul Eenens) genomineerd
Vlaamse Musical Award 2009 vrouwelijke hoofdrol (Simome Kleinsma) winnares
Vlaamse Musical Award 2009 mannelijke hoofdrol (Antonie Kamerling) genomineerd
Vlaamse Musical Award 2009 vrouwelijke bijrol (Maike Boerdam) genomineerd
Vlaamse Musical Award 2009 inhoudelijke prestatie (Daniel Cohen; vertaling) genomineerd

 

Media     
Castalbums     
Originele Londen Cast2 CDEngels1993
Originele Amerikaanse Cast2 CDEngels 1994
Originele Canadese Cast1 CDEngels 1996
Originele Duitse Cast1 CDDuits 1996
Originele Nederlandse Cast2 CD Nederlands2009
Overige     
Petula Clark: Songs from Sunset Boulevard1 CD

(3 nummers)

Engels 
Betty Buckley: New Ways to Dream1 CD

(4 nummers)

Engels 
1st National Tour Promotional Recording1 CD

(4 nummers)

Engels 
Daniella Ziegler: Highlights aus Sunset Blvd1 CD Duits 
Debra Byrne1 CDEngels 
Studio Cast 1 CDEngels 
Studio Cast 1 CDEngels1997