Het gebouw waar Phantom of the Opera zich afspeelt is het Opera Garnier (ook wel Palais Garnier genoemd). In 1858 besloot Napoleon III dat in Parijs een nieuw operagebouw moest worden gebouwd. Het gebouw moest deel gaan uit maken van de nieuwe zakenwijk die werd ontworpen door Baron Haussmann. Op 29 december 1860 werd een wedstrijd georganiseerd voor architecten om het nieuwe operagebouw te ontwerpen. Van de 171 inzendingen werd het ontwerp van de jonge, onbekende Charles Garnier unaniem gekozen. Het operagebouw had niet alleen tot doel om opera 's te kunnen opvoeren, maar moest vooral ook geschikt zijn om de feesten van de keizerlijke familie te huisvesten.

In 1861 werd begonnen met de bouw. De ontdekking van een ondergronds meer zorgde voor grote vertraging. Het meer moest worden leeggepompt om vervolgens de fundering te kunnen leggen. Na acht maanden pompen kon de fundering eindelijk worden gelegd. Om tegendruk te bieden aan de opwaartse druk van het water onder de fundering moest een kunstmatig meer worden gecreëerd. In 1870 werd de bouw vertraagd door het uitbrekend van de Frans-Duitse oorlog. Na een brand in het oude operagebouw werd echter voort gemaakt met het afronden van de bouw van het nieuwe operahuis. Op 5 januari 1875 was de officiële opening.

Het gebouw is met 11.000 m² een van de grootste theaters ter wereld. Toch biedt het slechts plaats aan 2.200 bezoekers. Ter vergelijking, het Opera House in Sydney heeft een oppervlakte van 18.000 m² en heeft vijf zalen met totaal 5.532 plaatsen. Zowel het interieur als exterieur stralen luxe en grandeur uit. Garnier hield persoonlijk toezicht op de integratie van de architectuur en de decoratieve elementen. Het interieur is uitgevoerd in rood fluweel en goud. Het trappenhuis daalt af tot aan het waterbassin en de ruimte voor de abonnementhouders. De trappen zijn gedecoreerd met marmer. In de lobby zijn Venetiaanse mozaïeken gemaakt. Twee kleinere ruimten, één opgedragen aan de maan en één aan de zon, leiden naar de centrale foyer waar de mythologische figuren van Paul Baudry de boventoon voeren. De ruimte voor de abonnementhouders is versierd met acht tapijten en het plafond is geschilderd door Georges Clairin.

Volgens geruchten zou keizerin Eugenie tegen Garnier hebben gezegd 'Dit is toch geen stijl, het is niet Lodewijk XIV, niet Lodewijk XV en niet Lodewijk XVI '. Zijn reactie was dat die stijlen uit de tijd waren en dat dit een gebouw in de stijl van Napoleon III was.

Het ondergrondse kunstmatige meer is nog altijd aanwezig. Het wordt nu gebruikt als reservoir voor de brandweer. In 1989 werd het nieuwe operagebouw l 'Opera Bastille geopend. Opera Garnier wordt nu vooral nog gebruikt voor balletvoorstellingen.

De musical

Na musicals te hebben gemaakt over Jezus, Evita, een groep katten op een vuilnisbelt en rolschaatsende treinen speelde Andrew Lloyd Webber met de gedachte om het boek Le Fantome de l 'Opera van Gaston Leroux tot een musical te bewerken. Zijn muze voor het maken van de musical was zijn nieuwe liefde, Sarah Brightman.Bij de uitreiking van de Tony-awards legde Webber het idee voor aan regisseur Harold Prince. Die vond dat Webber er voor moest gaan. Op de vraag van Webber of hij mee zou doen zei hij zonder twijfelen ja. Ook Cameron Macintosh was vanaf het eerste moment betrokken bij de ontwikkeling van de Phantom.

In juli 1985 presenteerde Webber in zijn achtertuin de eerste acte. Sarah Brightman vertolkte de rol van Christine. Op dat moment was voor de ontwikkeling van de musical uitgegaan van een cult-show à la The Rocky Horror Show. Bij de eerste opvoering bleek deze benadering niet te werken. Op aanraden van Jim Sharman (de oorspronkelijke regisseur van Jesus Christ Superstar) besloot Webber toch een musical te maken.

Eind 1985 begonnen bij Andrew Lloyd Webber en Cameron Macintosh de twijfels te groeien over Harold Prince als regisseur. Naast een aantal grote successen was Prince ook regisseur geweest van een aantal geflopte producties. Onder het motto 'samen staan we sterk' gingen Webber en Macintosh samen New York om Prince te vertellen dat ze niet met hem als regisseur verder wilden. Trevor Nunn, de regisseur van Les Miserables, werd aangetrokken om de regie over te nemen. Prince verscheurde zijn stukken over de Phantom niet, maar liet ze opbergen. Hij was ervan overtuigd dat hij nog een kans zou krijgen. En die kans kwam. Na de slechte recensies voor Les Miserables kon Nunn vertrekkenn en werd Prince gevraagd om de regie weer op zich te nemen. Prince haalde zijn inspiratie uit de wijze waarop mensen terugdeinzend reageren op gehandicapten of mensen met een 'misvorming '. Het spook was gewend aan het terugdeinzen en kon niet geloven dat Christine dat op een gegeven moment niet meer deed. Het waren de normale eigenschappen zoals seksuele en romantische impulsen die door zijn lichamelijke handicap waren verstoord die Prince wilde benadrukken.

Voor de teksten had Webber samengewerkt met Richard Stilgoe. Bij de wijziging van de benadering van een cultshow naar een romantisch, sensueel liefdesverhaal ontstonden problemen. Stolgoe wist de juiste snaar niet te raken met zijn teksten. Om de teksten een meer lyrische inslag te geven werd Alan Jay Lemer aan het team toegevoegd. Voor hij er echter aan toe kwam om ook maar één tekst te schrijven overleed hij. Als vervanger werd de nog jonge schrijver Charles Hart gevraagd de tekst te schrijven bij een van de muziekstukken. Hij maakte de tekst 'Think of me'. Webber en Macintosh waren enthousiast en vroegen de jonge schrijver of hij tijd had om de teksten te maken voor de Phantom te maken. Tijdwas voor de werkeloze schrijver geen probleem. In drie maanden tijd herschreef een deel van de teksten van Stilgoe en schreef nieuwe teksten.

Voor het kostuum- en decorontwerp werd Maria Björnson gevraagd vanwege haar grote ervaring met opera en ballet. De kostuums in de show zijn dan ook geinspireerd op operavoorstellingen. De 35 kostuummakers werkten dag en nacht om de 230 kostuums te maken. De make-up voor het spook was van de hand van de make-up artist Christopher Tucker. Hij was ook betrokken geweest bij de Elephant man. Hij moest zorgen dat het spook en groteske, maar toch sympathieke uitstraling kreeg. Het opdoen van de make-up duurt ongeveer twee uur. Het weer afhalen duurt ongeveer een half uur. Voor het decor werd inspiratie opgedaan in de Opera Garnier. Vooral de kroonluchter bezorgde de ontwerpers hoofdbrekens. Dit item had tenslotten een belangrijke rol in de musical. Tot hun vreugde zagen ze dat de kroonluchter bestond uit een aantal hoepels die in elkaar vallen als de kroonluchter op de grond valt. Uiteindelijk is een replika gemaakt waarin 6.000 kralen zijn verwerkt. Ook het majesteuze trappenhuis en het dak waren een bron van inspiratie.

Voor de staging van de musical vroeg Webber de choreografe Gillian Lynne. Hoewel in de voorstelling geen grote dansscènes zitten is haar inbreng duidelijk aanwezig. Met name bij de operascènes en het bal masque is haar stempel duidelijk herkenbaar. Om bij het bal masque de indruk te wekken dat veel mensen aanwezig zijn werden op de trappen dummies geplaatst. Door de acteurs in deze scène te laten praten/zingen tegen de dummies werden de dummies bij het spel betrokken en werd de indruk gewekt dat het echte mensen waren. Lynne moest ook Crawford helpen om zich sensueel en verleidelijk te bewegen.

Plannen voor het gebruik van echter dieren als paarden, een olifant, muizen en duiven sneuvelden wegens onuitvoerbaarheid.

Webber besefte dat de ontmaskering van het spook het grootste probleem was. Speciaal hiervoor schreef hij een extra plot. Hierin speelde het Spook naast Christine de hoofdrol in een door hemzelf gecomponeerde opera. Het Spook werd in zijn eigen operahuis ontmaskert, in de aanwezigheid van een groot publiek. Om dit goed in beeld te brengen werd de hulp van een illusionist ingeroepen.

De rol van het spook had meer voeten in aarde. Op de eerste single van de musical zong Steve Hartley de rol van het Spook. Hij werd gevraagd auditie te doen en kreeg de rol aangeboden. Hartley werkte zich vijf maanden in het zweet om zich de rol eigen te maken, maar in er was nog altijd geen persbericht uitgegaan dat hij de rol van het spook zou gaan spelen. De producenten hadden echter toch nog twijfels en wilden liever een meer ervaren acteur met veel stage-presence. Webber kwam met het voorstel om Michael Crawford te vragen. Geen voor de hand liggende keus want Crawford was vooral bekend van zijn rol als de onnozele Frank Spencer in de comedieserie 'Some mothers do ' ave ' em'. Crawford zelf was ook verbaasd dat hij werd gevraagd om auditie te doen. Dit ondanks het feit dat hij wel een ruime theater- en musicalervaring had. Crawford kreeg de rol aangeboden en Hartley werd met een afkoopsom van £ 20.000 de laan uitgestuurd. De audities voor de overige rollen liepen storm.  

Op 18 augustus 1986 begonnen de repetities. Intussen was een tweede single uitgebracht, 'All I ask of you' met nu Cliff Richard in de rol van het spook. De singel bestormde de hitparades en de verwachtingen voor de nieuwe musical groeiden.

De try-out fase verliep niet zonder problemen. Het leek wel of een vloek rustte op de productie. Webber was niet blij met het Majesty' s Theatre omdat zijn productie Jeeves daar was geflopt. Bij de eerste try-out op 30 september 1986 was Sarah Brightman haar stem kwijt en moest de eerste understudy, Claire Moore, het toneel op als Christine. Webber was niet blij met interpretatie van de dirigent en deze werd dan ook vervangen. Ook de techniek liet te wensen over. Vooral de scène met de boot leverde veel problemen op. De boot was radiografisch bestuurbaar en werd door iemand in de coulissen bediend. De frequentie voor de besturing van de boot kwam echter overeen met die van de brandweer. Als de brandweer in de buurt was ging de boot dan ook een eigen leven leiden en verdween soms kort na de veschijning op het toneel weer ergens in de coulissen.Ook het droogijs dat werd gebruikt om een mist over het toneel te laten ontstaan zorgde voor problemen. Soms was het te weinig, andere keren zoveel dat ook het hele orkest in de mist zat en de partituur niet meer kon zien. Voor het laten vallen van de kroonluchter was op de dag van de eerste try-out nog altijd geen vergunning afgegeven. De kroonluchter zou recht over het orkest vliegen om daarna op het toneel neer te storten. Na de eerste try-out werd de vergunning alsnog afgegeven. De orkestleden, en met name de dirigent, zouden nog lang blijven bukken als de kroonluchter over hun hoofden heen vloog. Twee voorstellingen werden afgelast in verband met de technische problemen, investeerders begonnen zenuwachtig te worden en de geruchtenmachine draaide op volle toeren. Met name geruchten over spanningen in het huwelijk van Webber en Brightman waren hardnekkig. De stress begon bij velen toe te slaan. Op het laatste moment werden nog scènes geschrapt of ingekort.

Op 9 oktober 1986 ging de musical in het Londense Majesty 's Theatre dan toch in première. Alles viel op zijn plaats en de kritieken waren lovend. De grootste verassing voor veken was Michael Crawford. De musical viel direct in de prijzen met onder andere Olivier-awards voor Best Musical en Best Actor (Michael Crawford) en The Evening Standard Drama Award voor Best Musical. Het castalbum werd platina. Mensen lagen in slaapzakken in de rij om een kaartje te bemachtigen voor de voorstelling.

Op 26 januari 1988 ging de musical op Broadway in première met opnieuw Sarah Brightmann en Michael Crwaford in de hoofdrollen. Met name Brightman kreeg veel kritiek te verduren. Zij zou niet bekend genoeg zijn om de rol niet te laten spelen door een Amerikaanse actrice. Vooral de American Actors Accosiation voerde felle actie tegen de komst van de Britse Brightmann, tevegeefs overigens. De kritieken in de pers waren verdeeld, maar het publiek omarmde de show.

In Nederland beleefde de musical op 15 augustus 1993 in het geheel vernieuwd Circustheater in Scheveningen zijn première. De vertaling van de musical was voor rekening van Seth Gaaikema.

De roman heeft velen geïnspireerd. Al in 1925 werd een stomme film gemaakt van het boek. In 1930 werd deze versie ingesproken en voorzien van muziek. In 1943 volgde een tweede verfilming en nog later en derde. In 1960 volgde een Spaanse film. Brian de Palma maakte in 1974 een zeer eigentijdse versie en in 1988 maakte Richard Friedman eveneens een vrije bewerking van het verhaal. In 1983 was er een tv-film in 1990 gevolgd door een miniserie. In 2004 volgde de film van de musicalversie van Andrew Lloyd Webber. Ook in het theater was de Phantom al eerder te zien. In 1935 en 1975 verscheen het verhaal als toneelstuk op de planken. Er was zelfs al een eerdere musicalversie. Het betreft de musicalversie van Ken Hill die in 1985 in première ging. Ook na de musicalversie van Webber werden nog meer musicalversies uitgebracht.

Special edition

Piano strings