De Vietnamoorlog
De Vietnamoorlog begon eigenlijk al snel na het einde van de tweede wereldoorlog. Na de capitulatie van Japan nam de Vietminh (strijders voor de onafhankelijkheid van Vietnam) bezit van de steden. Ze probeerden zo de Fransen, die voor de Japanse bezetting over Vietnam heersten, te snel af te zijn. De Japanners droegen bij hun terugtrekking de macht over aan de Vietminh en op 2 september 1945 riep de leider van de Vietminh, Ho Chi Min, de onafhankelijkheid uit.
Deze onafhankelijkheid duurde niet lang. Op 13 september van dat jaar werd in het zuiden van Vietnam het Franse gezag hersteld door Britse troepen. Het noorden van Vietnam was aan de Chinezen toebedeeld en die deden weinig om het Franse gezag te herstellen. De Vietminh voerde onderhandelingen met de Fransen over de onafhankelijkheid van Vietnam maar deze liepen op niets uit. Op 23 november 1946 werd de havenstad Haiphong gebombardeerd door de Fransen en werd de strijd om Vietnam hervat. De Vietminh trok zich terug uit de steden om de strijd verder te voeren vanaf het platteland. Het was een langdurige strijd die in 1954 in het voordeel van de Vietnamezen werd beslist met de slag om Dien Bien Phu. In juli van dat jaar werden de 'akkoorden van Genève' gesloten. Hierin werd het volgende afgesproken:
- Vietnam werd tijdelijk verdeeld langs de 17e breedtegraad
- Geen van beide delen mocht zich aansluiten bij een militair bondgenootschap of een militaire basis van een ander land op zijn grondgebied toelaten
- In juli 1956 zouden nationale verkiezingen worden gehouden, waarna de twee delen herenigd zouden worden.
De Vietminh kreeg de controle over het noordelijk deel waar een communistische staat werd opgericht. Het zuidelijk deel was kapitalistisch en gericht op het westen. Er volgde een ware volksverhuizingen van communistische gezinden naar het noorden en democratisch gezinden naar het zuiden.
De angst dat Vietnam na de afgesproken verkiezingen in zijn geheel
communistisch zou worden bewoog Amerika ertoe er bij de Zuid-Vietnamese
regering op aan te dringen om de verkiezingen uit te stellen. Amerika
steunde de Zuid-Vietnamezen met adviseurs en geld. Voor de
communistische landen was Vietnam niet zo belangrijk en zij drongen
verder niet aan op het houden van de verkiezingen. Nadat duidelijk werd
dat er geen verkiezingen zouden komen besloot de Vietminh te infiltreren
in Zuid-Vietnam en bracht de tegenstanders van het Zuid-Vietnamese
regime bij elkaar en 
vormde zo de Vietcong
(Nationaal front voor de bevrijding van Vietnam). In 1957 begon zo de
oorlog tussen de Vietcong en het Zuid-Vietnamese bewind. Om een
communistisch bewind te weren werd door Amerika een pact gevormd met
Zuid-Korea, Thailand, Australië, Nieuw-Zeeland en de Filipijnen om
de Zuid-Vietnamezen te steunen in hun strijd tegen de Vietcong.
In de jaren 60 werd de Amerikaanse steun flink opgevoerd tot eind 1969 zich ongeveer 550.000 Amerikaanse militairen in Vietnam bevonden. De Amerikanen waren echter slecht voorbereid en slecht georganiseerd en ze waren niet opgewassen tegen de guerrillatactiek van de Vietcong. Na het TET-offensief in 1968 (de Vietcong had onverwacht op een nationale feestdag toegeslagen en 30 steden veroverd op de totaal verraste Zuid-Vietnamezen en Amerikanen. De steden waren binnen een paar dagen weer onder controle van de Zuid-Vietnamezen) begon de publieke opinie in Amerika zich tegen de oorlog te keren. President Nixon voelde zich genoodzaakt om de Amerikaanse troepen geleidelijk terug te trekken.
Op 27 januari 1973 werden de 'Parijse
Akkoorden' getekend. Hierin werd bepaald dat Noord- en Zuid-Vietnam
zouden worden herenigd door vrije verkiezingen en dat de Amerikanen zich
binnen 60 dagen moest terugtrekken uit Vietnam. Noord-Vietnamese troepen
mochten wel in het zuiden blijven. Nadat de Amerikanen zich in rap tempo
hadden teruggetrokken veroverde Noord-Vietnam het zuiden met de 'Slag om
Saigon ' op 30 april 1975. In juli 1976 werden Noord- en Zuid-Vietnam
herenigd.
Alle Zuid-Vietnamezen werden ontslagen en op straat gezet. De Zuid-Vietnamese paspoorten werden ongeldig verklaard waardoor Zuid-Vietnamezen niet meer konden reizen. Veel Zuid-Vietnamezen probeerde het land te ontvluchten door met gammele bootjes. Veel mensen zouden de kust niet halen.
Oorlogskinderen
Tijdens de oorlog werden veel kinderen geboren met een
Amerikaanse vader en een Vietnamese moeder. Veel van deze kinderen
werden door hun vader verlaten of werden pas geboren nadat hun vader al
weer terug was in Amerika. Volgens schattingen zijn na de terugtrekking
van de Amerikaanse troepen 50.000-77.000 van deze kinderen in Vietnam
achtergebleven. De kinderen worden in Vietnam 'Bui Doi' of 'Mai ly den'
genoemd. De laatste naam slaat op kinderen met een Vietnamese moeder en
een Afro-Amerikaanse vader, wat in het racistische Vietnam een extra
nadeel was. De halfbloed kinderen waren het zichtbare bewijs van het
verraad dat hun moeder had gepleegd met de vijand. Veel moeders
vernietigden het geboortebewijs, brieven en foto's om de etniciteit van
hun kinderen te verbergen. Sommige moeders waren zo bang voor de
gevlogen dat ze hun kinderen aan familie gaven, achterlieten bij
weeshuizen of gewoon op straat.
De kinderen mochten geen opleiding volgen en konden geen gebruik maken zaken als gezondheidszorg. Velen werden met hun families verbannen naar de zogenaamde 'nieuwe economische zones '. Dit waren zeer afgelegen gebieden zonder enige vorm van infrastructuur. Ze kregen een stukje land en een beetje voedsel en moesten maar zien hoe ze verder zouden overleven. Een groot deel van de kinderen werd naar concentratiekampen gestuurd waar ze bijvoorbeeld mijnenvelden moesten deactiveren. Dit zonder enige vorm van bescherming. De kinderen kregen te horen dat ze de rotzooi van hun vaders moesten opruimen. Vele kinderen zouden dit niet overleven. Ook werden veel van deze kinderen verkracht en tot prostitutie gedwongen.
In de jaren na de oorlog hadden de Amerikanen geen oog voor deze kinderen. Ze waren bezig hun wonden te likken en wilden niet herinnerd worden aan deze zwarte periode uit de geschiedenis. Pas in de jaren 80 kwam een beweging op gang om op te komen voor deze kinderen. In 1988 werd in Amerika de Amerasian Homecoming Act aangenomen. Hiermee werden de kinderen in staat gesteld vanuit Vietnam naar Amerika te komen. Ongeveer 25.000 mensen en hun directe familie hebben van deze regeling gebruik kunnen maken. Er werd echter veel misbruik gemaakt van het gemak waarmee deze mensen naar Amerika konden reizen. De halfbloed kinderen werden ineens gewilde huwelijkspartners en mensen vervalste papieren om als directe familie van een halfbloed kind te kunnen worden aangemerkt. Ook werden veel halfbloed kinderen onder druk gezet om hun 'gouden paspoort' te verkopen. Dit leidde ertoe dat in 1993 de controle extreem streng werd. Alleen als onomstotelijk kon worden bewezen dat iemand een halfbloed met een Amerikaanse vader was kon deze nog naar Amerika reizen.
De musical
In 1897 werd in het Century Magazine het verhaal Madame Butterfly gepubliceerd. Het verhaal was geschreven door John Luther Long. Mogelijk heeft Long zich laten inspireren door het boek Madame Chrysantheme van de Franse Piere Loti. Loti had zijn boek gebaseerd op zijn verblijf met de Franse marine in Nagasaki (Japan) en zijn huwelijk met een Geisha. Het huwelijk was van korte duur. Het verhaal van Long was een groot succes wat de producent David Belasco ertoe bewoog om er een eenakter van te maken, Madam Butterfly. Het toneelstuk was voor het eerst in 1900 in New York op de planken te zien. Na een stormachtig succes ging het toneelstuk een maand later in Londen in het Duke of York 's Theatre in première.
Puccini die op dat moment in Londen was voor de première van Tosca en ging naar het stuk. Hij zag de potentie van het stuk om er een opera van te maken. Op 17 februari 1904 ging de opera Madame Butterfly in het Scala in Milaan in première.
Het was een middag in de herfst
van 1985 in Parijs als Claude Michel Schönberg door een tijdschrift
bladerde. Hij raakte gefascineerd door een foto van een vrouw die een
paar weken voor de val van Saigon haar kind opgeeft in de hoop dat het
een nieuw leven in Amerika kan opbouwen. Het stille, onmetelijke
verdriet van de moeder en de tranen van het meisje dat naar een vader,
die ze nog nooit heeft gezien, in Amerika wordt gestuurd. Ze zal haar
moeder nooit meer zien.
Achter deze foto ging een jarenlange lijdensweg schuil van bureaucratische formaliteiten om aan de andere kant van de wereld de veteraan te vinden waar de moeder een kort moment van haar leven mee heeft gedeeld. De moeder op de foto wist dat voor haar dochter een nieuw leven begon en dat haar leven voorbij was.
Claude Michel Schönberg was zo onder de indruk van de foto van de vrouw die haar leven opofferde voor haar kind, zoals Cio-Cio San in Madame Butterfly. De foto was voor hem en Alain Boublil het begin van Miss Saigon, hun eigen en moderne versie van Madame Butterfly. Ze ontdekten de oorsprong van de opera madam Butterfly en waren verheugd toen bleek dat deze begon bij een Fransman. In een boekhandel in Londen vonden ze het boek Madame Chrysantheme van Piere Loti. Ze besloten het oorspronkelijke plot te handhaven, maar de situatie te verplaatsen naar het Saigon van 1975.
Voor Miss Saigon werden nieuwe karakters gecreëerd. De rol van Chris was gebaseerd op Pinkerton uit Madame Butterfly, maar Chris was minder chauvinistisch en niet zo gevoelsarm. Het tot dan toe gewone leven van Chris moest door de ontmoeting met Kim op slag veranderen. Voor de rol van de huwelijksbemiddelaar Goro uit Madame Butterfly werd De Regelaar geïntroduceerd, de half Vietnamese, half Franse sjacheraar die tussen de soldaat Chris en het Vietnamese meisje Kim bemiddelt. Met de rollen van John en Ellen werden nog twee typisch Amerikaanse karakters toegevoegd.
Cameron Mackintosh kreeg medio
1996 een cassetebandje met de eerste (Franstalige) akte. Hij was al bij
de eerste noten van de muziek onder de indruk van de meeslependheid en
de uitstraling van de muziek. De beslissing om Miss Saigon op de planken
te brengen was snel genomen. Eind 1986 was de eerste Franstalige versie
klaar. In 1987 werd deze met medewerking van Richard Maltby Jr.
omgevormd tot een Engelstalige versie. Voor het creatieve team werd een
beroep gedaan op gerenommeerde mensen waaronder John Napier (decor),
David Hersey (licht) Andreane Neofitou (kostuums), Bob Avian
(choreografie)en Nicholas Hynter (regie).
Voor de invulling van de voornamelijk Aziatische rollen werden wereldwijd audities gehouden. Vooral de zoektocht naar de prefecte Kim zorgde voor nogal wat hoofdbrekens omdat het een zware rol was om te zingen en te spelen. Complicerende factor was dat het een jonge actrice met een Aziatisch uiterlijk en goede Engelstalige uitspraak moest zijn. De zoektocht bracht hen naar o.a New York, Los Angeles, Hawaii, Manilla. In Manilla werden ze verrast door de auditie van jonge Filipijnse Lea Salonga. Samen met haar vriendin Monique Wilson kwam Lea Salonga in december 1988 naar Londen voor een driedaagse workshop. Na deze drie dagen kreeg Lea de rol van Kim aangeboden. Monique kreeg de rol van Mimi en understudy Kim aangeboden.
De overige belangrijke rollen werden gespeeld door:
- Jonathan Pryce: Regelaar
- Simon Bowman: Chris
- Peter Polycarpou: John
- Claire Moore: Ellen
Op 3 juli 1989 begonnen de repetities. Na een eerste repetieperiode in een kale ruimte met slechts een pianist volgde de periode in het theater waarbij mens, muziek en techniek bij elkaar moesten worden gebracht. Op 6 september 1989 was de eerste preview. Op 20 september 1989 ging de show in het Theatre Royal Drury Lane in Londen in première.
De première in het Broadway Theatre in New York volgde op 11 april 1991, met wederom Lea Salonga in de rol van Kim en Jonathan Pryce als de regelaar. Nog voor de premiere was de verkoop van kaarten al naar recordhoogte gestegen. De show won een groot aantal belangrijke theaterprijzen, waaronder drie Tony Awards, vier Drama Desk Awards, drie Outer Critics Circle Awards en een Theatre World Award.
De eerste Nederlandse productie, in een vertaling van Seth Gaaikema, ging op 24 november 1996 in de Circustheater in Scheveningen in première. Voor het samenstellen van de cast was een groots opgezette castingprocedure gestart om te zoeken naar musicaltalent met een Aziatisch uiterlijk.
Om potentiële kandidaten klaar te stomen voor de audities werd een Miss Saigon school in het leven geroepen. Hier kregen mensen gedurende een paar maanden intensieve zang-, dans- en acteertrainingen. Eén van de mensen die op deze school werd toegelaten was de toen 19-jarige Linda Wagenmakers. Op dat moment een eerstejaar rechtenstudent. Bij de uiteindelijke audities voor de musical werd Linda uitverkoren om de hoofdrol van Kim in Miss Saigon te spelen. Willem Nijholt vertolkte de rol van de regelaar en Tony Neef werd gecast voor de rol van Chris. Verder werd een groot aantal castleden voor het 51-koppige ensembe vanuit het buitenland naar Nederland gehaald. Ze kregen Nederlandse les om geloofwaardig de Nederlandse teksten te kunnen zingen. Om ruimte maken voor de cast werd het achterdeel van het Circustheater uitgebreid.
In de zomer van 1998 was er een zomerstop van zeven weken waarin de musical niet werd gespeeld. Willem Nijholt werd na deze zomerstop gedurende een paar maanden vervangen als de regelaar door Bil van Dijk. Willem Nijholt speelde in die periode in het stuk 'En nu wij'.
Op 4 juli 1999 werd de laatste (908ste) voorstelling in het Circustheater gespeeld.
In 2011 keerde Miss Saigon terug naar Nederland. Dit keer was het Beatrixtheater de thuisbasis. De belangrijkste rollen werden gespeeld door Na-Young Jeon (Kim), Stanley Burleson (de regelaar) en Ton Sieben (Chris). De musical ging op 23 september 2011 in première. Stanley Burleson was ook in de productie van 1996 te zien geweest. Toen speelde hij de rol van John. Ton Sieben was voordat hij de overstap maakte naar musicals werkzaam bij de Koninklijke Marechaussee.
Ook voor de rest van de cast hoevde in 2011 niet meer te worden uitgeweken naar het buitenland, wat de verstaanbaarheid en geloofwaardigheid van de acteurs ten goede kwam.
Voor de productie in het Beatrixtheater werd gebruik gemaakt van het decor dat was ontworpen door Adrian Vaux en Totie Driver voor tourproducties in Engeland en Amerika. Het decor werd gekenmerkt door stellingen van steigerbuizen en bamboe. Ook werd gebruik gemaakt van projecties (helikopter) en animaties (American dream). De animaties voor het nummer 'Amercian Dream' werden gemaakt door politiek cartoonist Gerald Scarfe. Ook de staging van de voorstelling was flink aangepast. Deze was rauwer en vulgairder dan de oorsponkelijke productie.
In de loop der jaren heeft de show enkele aanpassingen ondergaan. Voor de broadway-versie werd de finale aangepast. De scène 'sacred bird' werd vervangen door 'Little God of my Heart'. Dit nummer werd in 1993 weer vervangen door 'This is the hour (reprise)'. Ook het nummer 'It's her or me' werd later vervangen door 'Now That I've Seen Her'. Voor de nieuwe Nederlandse productie werd door de oorspronkelijke makers (Claude-Michel Schönberg, Richard Maltby Jr. en Alain Boublil) een nieuw nummer geschreven. Het nummer 'Maybe', door Seth Gaaikema vertaald als 'Toch nog', werd gezongen door Ellen (Brigitte Heitzer). Het nummer was in de plaats gekomen voor het nummer 'Now tha I've seen her'. Met het nummer wilde de makers meer bergip te kweken voor de gevoelens van Ellen.
| Prijzen | |||
| Award | Jaar | Categorie | Genomineerd/Winnaar |
| Laurence Olivier Award | 1989-1990 | musical | genomineerd |
| Laurence Olivier Award | 1989-1990 | vrouwelijke hoofdrol (Lea Salonga ) | winnares |
| Laurence Olivier Award | 1989-1990 | mannelijke hoofdrol (Jonathan Pryce) | winnaar |
| Laurence Olivier Award | 1989-1990 | regie (Nicholas Hytner) | genomineerd |
| Laurence Olivier Award | 1989-1990 | decorontwerp (John Napier) | genomineerd |
| Tony Award | 1991 | musical | genomineerd |
| Tony Award | 1991 | vrouwelijke hoofdrol (Lea Salonga) | winnares |
| Tony Award | 1991 | mannelijke hoofdrol (Jonathan Price) | winnaar |
| Tony Award | 1991 | mannelijke bijrol (Hinton Battle) | winnaar |
| Tony Award | 1991 | mannelijke bijrol (Willy Falk) | genomineerd |
| Tony Award | 1991 | script (Alain Boubill / Claude-Michel Schonberg) | genomineerd |
| Tony Award | 1991 | score (Alain Boubill / Claude-Michel Schonberg / Richard Maltby, Jr.) | genomineerd |
| Tony Award | 1991 | regie (Nicholas Hytner) | genomineerd |
| Tony Award | 1991 | choreografie (Bob Avian) | genomineerd |
| Tony Award | 1991 | lichtontwerp (David Hersey) | genomineerd |
| Tony Award | 1991 | decorontwerp (John Napier) | genomineerd |
| Drama Desk Award | 1991 | vrouwelijke hoofdrol (Lea Salonga) | winnares |
| Drama Desk Award | 1991 | mannelijke hoofdrol (Jonathan Price) | winnaar |
| Drama Desk Award | 1991 | lichtontwerp (David Hersey) | winnaar |
| Drama Desk Award | 1991 | orkestraties (William Brohn) | winnaar |
| Outer Critics Circle Award | 1991 | musical | winnaar |
| Outer Critics Circle Award | 1991 | vrouwelijke hoofdrol (Lea Salonga) | winnares |
| Outer Critics Circle Award | 1991 | mannelijke hoofdrol (Jonathan Price) | winnaar |
| Outer Critics Circle Award | 1991 | regie (Nicholas Hytner) | genomineerd |
| Theatre World Award | 1991 | Lea Salonga | winnares |
| Media | ||||
| Castalbums | artiest | 1CD/2CD/DVD | Taal | Jaar |
 |
Originele Londense cast,
The Last Night Of The World The Heat Is On In Saigon |
CD-single | Engels | 1988 |
 |
Originele Londense cast | 2CD | Engels | 1989 |
 |
Originele Londense cast | 2CD | Engels | 1989 |
 |
Originele Londense cast | 1CD | Engels | 1989 |
 |
Originele Londense cast | 1CD | Engels | 1989 |
 |
Originele Japanse cast | 1CD | Japans | 1992 |
 |
Originele Japanse cast | 2CD | Japans | 1993 |
 |
Originele Stuttgart cast | 1CD | Duits | 1995 |
 |
Originele Nederlandse cast | 2CD | Nederlands | 1997 |
 |
Nederlandse revival cast | 1CD | Nederlands | 2011 |
| Special Editions | ||||
 |
Complete Symphonic Recording | 2CD | Engels | 1995 |
| DVD | ||||
 |
The making of | DVD | Engels | 1991 |
| Overigen | ||||
 |
Studio cast, Ray Hamilton Orchestra & Singers | 1CD | Engels | 1997 |
 |
Studio cast | 1CD | Engeks | 1994 |
 |
Studio cast | 1CD | Engels | 1994 |
 |
Studio cast,
Christopher Emery Company |
1CD | Engels | |
 |
Studio cast, Musical Singers & Orchestra | 1CD | Engels | 2001 |
 |
Studio cast, The Showtime Collection | 1CD | Engels | |
 |
Karaoke | 1CD | Engels | |
 |
Studio cast, The Christopher/Emery Company | 1CD | Engels |