ACHTERGRONDEN
![]() Na een musical over Jozef, een van de twaalf zonen van Jacob, begonnen de 23-jarige Andrew Lloyd Webber en de 26 jarige Tim Rice aan een nieuw project waarin een bijbelverhaal centraal stond. Was Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat in 1968 al een gewaagd project. Het nieuwe project was zo mogelijk nog gewaagder, een muzikale visie op de gebeurtenissen die hebben geleid tot de kruisiging van Jezus. Vooral Tim Rice was gefascineerd door het verhaal van Jezus, en dan vooral gezien door de ogen van Judas Iskariot.
Omdat het vinden van financiers niet echt wilde lukken werd in 1969 eerst de single Jesus Christ Superstar uitgebracht. Het nummer werd gezongen door Murray Head. Het succes van de single maakte de weg vrij voor de verdere ontwikkeling van de rockopera en in 1970 volgde het conceptalbum. Op het album werden moderne rockmuziek met elementen van de klassieke opera vermengd; een rockopera. De hoofdrollen werden ingezongen door Ian Gillan (Jezus), Murray Head (Judas) en Yvonne Elliman (Maria). In 24 nummers werden de laatste zeven dagen van het leven van Jezus verteld. Van zijn komst naar Jeruzalem, zijn berechting en de kruisiging. Dit alles gezien vanuit de visie van Judas Iskariot: De dagen van Jezus als geestelijke, zijn genezingen en de wonderen, zijn geschiedenis. Zijn komst naar Jeruzalem. Met zijn naderende dood in het vooruitzicht blijft één vraag naar voren komen, wat is de doel van zijn missie. Zowel Jezus als Judas worstelen met deze vraag.
Niet alle nummers waren helemaal nieuw. Het nummer ' King Herod' s Song' had Anderw Lloyd Webber gecompeneerd voor de geflopte musical 'King Richard'. Het heette toen ' Those Saladin Days' . Wel moest Tim Rice een nieuwe tekst schrijven om het nummer te kunnen gebruiken in Jesus Christ Superstar.
Het album kon rekenen op protesten uit christelijke hoek. Het verhaal volgde redelijk de bijbelse versie. De voornaamste afwijking van de bijbel is de wijze waarop Judas en Jezus werden neergezet. Jezus menselijker, en man die worstelt met zijn missie, en Judas niet één dimensioneel slecht, maar genuanceerd en met twijfels. Voor christenen zijn de kruisigi Ondanks (of misschien wel dankzij) de protesten werden in twaalf maanden tijd meer dan twee miljoen exemplaren verkocht. Zo werd Jesus Christ Superstar de eerste Broadwayproductie waarvan eerst een album werd uitgebracht en pas later een podiumversie werd gemaakt. Na het album volgden concertversies. Op 16 november 1970 werd een concertante versie opgevoerd in de Lambertuskerk in Haaren (Brabant). Onder de aanwezigen Andrew Lloyd Webber en Tim Rice. De TROS zond op 21 januari 1971 beelden uit van de opvoering en van het aansluitende forum. Op 12 juli 1971 werd in het Civic Arena in Pittsburg voor 13.640 bezoekers een concertante versie opgevoerd met Jeff Fenholt (Jezus), Carl Anderson (Judas) en Yvonne Elliman (Maria). Deze concertante versie was de laatste stap op weg naar de uiteindelijke musicalproductie.
Op 12 oktober 1971 was de wereldpremière van de Jesus Christ Superstar in het Mark Hellinger Theatre op Broadway. In de hoofdrollen Jeff Fenholt (Jezus), Ben Vereen (Judas) en Yvonne Elliman (Maria). De regie was in handen van Tom O 'Horgan. Om Maria en Petrus meer vocale mogelijkheden te geven werd het nummer Could we start again please? geschreven. Na 711 voorstelling sloot de show op 1 juli 1973. Andrew Lloyd Webber zou later verklaren deze productie de slechtste productie te vinden van zijn werk. Desondanks werd de musical genomineerd voor vijf Tony Awards. De Europese première was op 9 augustus 1972 in het Palace Theatre op West End waar de show tot 1980 te zien was.
In 1973 werd de musical verfilmd door regisseur Norman Jewison. Deze film kon wel op de goedkeuring van de componist rekenen. In eerste instantie werd Ian Gillan gevraagd voor de rol van Jezus. Hij zag echter af van de rol omdat hij meer geld kon verdienen door niet aan de film mee te werken. Ted Neeley die in de broadway-productie de understudy was geweest werd vervolgens gevraagd om de rol van Jezus te spelen. Carl Anderson nam de rol van Judas Isakriot op zich en Yvonne Elliman nam wederom de rol van Maria voor haar rekening. De film werd opgenomen in de woestijn van Israël. Net als de muziek is de film een combinatie van modern en klassiek. . Natuurlijk kon ook de film weer rekenen op protesten van christelijke groeperingen. De eerste Nederlandstalige productie kwam op naam van het Koninklijk Ballet van Vlaanderen, onder regie van Rufus Collins. De hoofdrollen werden vertolkt door Daan van den Durpel (Jezus), Marijn Devalck (Judas) en Liliane Dorekens (Maria).
In 1996 maakte Steve Balsamo als Jezus zijn opwachting in een nieuwe productie van Jesus Christ Superstar op West End in een regie van Gale Edwards. Zubin Varla speelde Judas en Joanna Ampil speelde Maria. In 2000 ging Jesus Christ Superstar in de herkansing op Broadway. Deze keer een productie van Gale Edwards. In tegenstelling tot de originele Broadwayproductie was Andrew Lloyd Webber wel blij met deze productie. Ook in 2000 verscheen een door Andrew Lloyd Webber geproduceerde video/DVD met de verfilming van de theateruitvoering. In 2002 volgde nog een remake van de film uit 1973.
In 2005 volgde een tweede Nederlandstalige productie. Onder leiding van regisseur Paul Eenens werd de productie naar de actualiteit getrokken. Dit werd ondermeer bewerkstelligd door het hedendaagse taalgebruik in de vertaling van Daniel Cohen. Ook het sobere decor van Jos Groenier en de kostuums van Yan Tax werkten hier aan mee. De actualiteit kwam het meest duidelijk naar voren in de tempelscène en de scène na de kruisiging. In de tempelscène werd door handelaren JC-merchanise aan de man gebracht. De logo 's van o.a. MacDonalds en Coca Cola waren duidelijk herkenbaar aanwezig en het soort merchandise zou op koninginnedag of tijdens grote voetbaltoernooien niet misstaan. Na de kruisiging werd op het toneel een kruis van bloemen, waxinelichtjes en beertjes onthuld. Een verwijzing naar de massale rouwverwerking na ingrijpende gebeurtenissen uit het nabije verleden zoals de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh. Opvallend in deze productie was dat Judas zichzelf niet ophing maar gif innam en dat de kruisiging van Jezus niet letterlijk werd verbeeld.
|
| Prijzen | |||
| Award | jaar | categorie | genomineerd/winnaar |
| Tony Award | 1972 | mannelijke bijrol (Ben Vereen) | genomineerd |
| Tony Award | 1972 | kostuumontwerp (Randy Barcel) | genomineerd |
| Tony Award | 1972 | lichtontwerp (Jules Fisher) | genomineerd |
| Tony Award | 1972 | decorontwerp (Robin Wagner) | genomineerd |
| Tony Award | 1972 | score (Andrew Lloyd Webber / Tim Rice) | genomineerd |
| Drama Desk Award | 1972 | veelbelovende componist (Andrew Lloyd Webber) | winnaar |
| Theatre World Award | 1972 | Ben Vereen | winnaar |
| Tony Award | 2000 | revival musical | genomineerd |
| John Kraaijkamp Musical Award | 2006 | vrouwelijke hoofdrol grote musical (Casey Fransisco) | genomineerd |
| John Kraaijkamp Musical Award | 2006 | mannelijke hoofdrol grote musical (Martin van der Starre) | genomineerd |
| John Kraaijkamp Musical Award | 2006 | mannelijke bijrol grote musical (Jeroen Phaff) | genomineerd |
| John Kraaijkamp Musical Award | 2006 | mannelijke bijrol grote musical (Jamai Loman) | genomineerd |
| John Kraaijkamp Musical Award | 2006 | realisatie (Paul Eenens) | winnaar |
| John Kraaijkamp Musical Award | 2006 | ontwerp (Jos Groenier, decor) | winnaar |
| John Kraaijkamp Musical Award | 2006 | ontwerp (Uri Rapaport, licht) | genomineerd |
| John Kraaijkamp Musical Award | 2006 | aanstormend talent (Jurko Veenendaal) | genomineerd |
| CD / DVD | ||||
| Castalbums | ||||
![]() | Originele Broadway cast | 1CD | Engels | 1971 |
![]() | Originele Deense Cast | 2CD | Deens | 1972 |
![]() | Originele Spaanse cast | 2CD | Spaans | 1975 |
![]() | Originele Japanse cast | 1CD | Japans | 1976 |
![]() | Originele Australische cast | 1CD | Engeld | 1992 |
![]() | Originele Praagse cast | 1CD | Tsjechisch | 1994 |
![]() | Originele Praagse cast | 2CD | Tsjechisch | 1994 |
![]() | Originele Praagse cast, Live opname | 2CD | Tsjechisch | 1995 |
![]() | Revival Londens cast | 1CD | Engels | 1996 |
![]() | Revival Londense cast | 2CD | Engels | 1996 |
![]() | Remscheid cast | 2CD | Engels | 2000 |
![]() | Bad Gandershein cast | 1CD | Duits | 2001 |
![]() | Originele Oostenrijles cast, live opname | 2CD | Engels | 2001 |
![]() | Wiesbadense cast | 1CD | Duits | 2001 |
![]() | Bad Hersfeld cast | 2CD | Engels | 2002 |
![]() | Remheid cast | 2CD | 2003 | |
![]() | Oostenrijkse cast | 1CD | Duits | 2004 |
![]() | Nederlandse cast | 1CD | Nederlands | 2005 |
![]() | Originele Italiaanse cast | 1CD | Italiaans | 2007 |
![]() | Revival cast Hongarije | 2CD | Hongaars | 2010 |
| Film | ||||
![]() | Originele filmsoundtrack | 2CD | Engels | 1973 |
![]() | Film | DVD | Engels | 1973 |
![]() | Originele videosoundtrack | 1CD | Engels | 2000 |
![]() | Theaterregistratie | DVD | Engels | 2000 |
![]() | Registratie Concert Praag | DVD+CD | Tsjechisch | 2010 |
| Special editions | ||||
![]() | Conceptalbum | 2CD | Engels | 1970 |
![]() | Weense concert cast | 1CD | Engels | 2005 |
![]() | 20th anniversary Londense cast | 2CD | Engels | |
![]() | Weense Concert Cast | 2CD | Engels | 2011 |
| Overigen | ||||
![]() | Studio cast | 2CD | Engels | 1970 |
![]() | Studio cast | 1CD | Engels | 1994 |
![]() | Studio cast | 2CD | Engels | 1995 |
![]() | Studio cast, Musical Singers & Orchestra | 1CD | Engels | 2001 |
![]() | Studio cast | 1CD | Engels | |
![]() | Studio Cast, Ultrasonic Rock Orchestra | 2CD | Engels | 2006 |