De musketiers werden in het jaar 1600 opgericht door
de Franse koning Henry IV. Hij vreesde voor zijn leven in het door een kerkenstrijd onrustige Frankrijk. Het korps musketiers (toen nog
carabinieri genaamd) was de persoonlijke lijfwacht van de koning en bestond uit exact 100 mannen. Helaas kon deze persoonlijke lijfwacht een
aanslag op het leven van de koning niet voorkomen. De koning werd tijdens een rit door Parijs in zijn eigen koets doodgestoken. Zijn opvolger,
koning Lodewijk XIII, liet de lijfwacht bewapenen met musketten. Sindsdien stond de lijfwacht bekend als 'musketiers'. Musketten waren echter
onbetrouwbare wapens en de musketiers moesten daarom ook zeer bekwaam zijn in het schermen met degens.
In de daarop volgende jaren zou de taak van de musketiers langzaam veranderen. Van lijfwacht veranderde de musketiers in een elitekorps voor bijzondere missies. Een van de belangrijkste musketiers in die tijd was Jean-Arnaud Peyrer, graaf van Troisvilles, (Treville). In één van de eerste bijzondere missies wist hij een Spaanse generaal te ontvoeren en in 1634 werd hij wegens bewezen moed gepromoveerd tot kapitein-luitenant van de musketiers. Hij werd hiermee de belangrijkste man na de koning zelf.
Dit was zeer tegen de zin van Kardinaal Richelieu die sinds 1625 premier was van Frankrijk en tot dan toe de belangrijkste adviseur van de koning. Ook Richelieu's opvolger, kardinaal Mazarin, was geen vriend van kapitein Treville. Een poging van Mazarin om hem zijn functie als kapitein op te laten geven ten gunste van een neef van de kardinaal zelf faalde.
Mazarin wist in 1646 echter wel de koningin, voogdes voor haar minderjarige zoon Lodewijk XIV, ervan te overtuigen de musketiers te ontbinden om onnodige uitgaven te voorkomen. Slechts twee ex-musketiers werden 'overgeplaatst', naar de persoonlijke staf van kardinaal Mazarin zelf. In de daarop volgende jaren zouden ze fungeren als zijn persoonlijke lijfwacht en spionnen. De een, Besmaux, zou in de nevelen der tijd verloren raken. De ander, Charles de Batz-Castelmore, zou later onsterfelijk gemaakt worden door Dumas onder de naam van zijn graafschap : D'Artagnan.
In 1657 deed Mazarin een poging de musketiers nieuw leven in te blazen, als een onderdeel luisterend naar de naam 'de grootse musketiers'. In 1658 werden de musketiers vervolgens voorzien van grijze paarden, en verrassend 'de grijze musketiers'gedoopt. In 1660 werd daar een tweede regiment van 150 manschappen aan toegevoegd, uitgerust met zwarte paarden. Dit tweede onderdeel van 'zwarte musketiers' zou echter altijd in lager aanzien blijven staan dan de 'oorspronkelijke' honderd musketiers. Als persoonlijke lijfwacht van de koning namen ze posities in aan weerszijden van de koning tijdens zijn campagnes. (Als de koning niet persoonlijk aanwezig was, fungeerden ze als de lijfwacht van de legerleider ter plaatse.)
In 1658 werd Charles de Batz-Castelmore weer toegewezen aan 'de grootse musketiers', in een leidinggevende positie. In 1665 zou hij zelfs kapitein van beide regimenten musketiers worden, wat hij zou blijven tot zijn dood in 1673. Beide regimenten musketiers werden ontbonden in 1776, om vervolgens in 1789 weer opnieuw opgericht te worden. Na de Franse revolutie werden de musketiers wederom opgeheven in 1791. Het huishouden van de Franse koning zou nog musketiers gehad hebben in 1814, die in 1815 definitief werden ontbonden.
Eén voor allen, allen voor één
In feite is het motto 'Allen voor één, één voor allen ' (tour pous un, un pour tous), maar het motto wordt vaak omgedraaid. Het motto staat voor de solidariteit tussen de manschappen. Voor aanvang van een gevecht riep één van de musketiers ' Allen voor één' en de andere musketiers antwoorden vervolgens met 'Eén voor allen'.
In de Latijnse (omgedraaide) versie, 'Unus pro omnibus, omnes pro uno ' is het ook het (officieuze) motto van Zwitserland.
D'Artagnan
De naam Charles de Batz de Castelmore zal weinig mensen iets zeggen. Hij is echter de persoon waarop de centrale figuur uit de romans 'De drie musketiers', 'Twintig jaar later' en 'De burggraaf van Bragelonne' van Alexandre Dumas is gebaseerd, D'Artagnan.
D'Artagnan werd in 1611 geboren in Lupiac. Zijn vader leidde de persoonlijke garde van Henry IV en stierf in een poging het leven van de koning te redden.
D'Artagnan wilde net als zijn broers in de voetstappen van zijn vader treden. Een eerste poging om een musketier te worden mislukte omdat hij geen militaire ervaring had. Een goede vriendin van de familie, Madame de Treville wist haar invloed echter aan te wensen en bezorgde hem een plaats in de koninklijke garde. Na de ontbinding van de musketiers in 1646 maakte D'Artagnan carrière als spion voor kardinaal Mazarin. Mazarin was de persoonlijk adviseur van de koning en de premier van Frankrijk. Hij was de opvolger van kardinaal Richelieu. Door zijn trouwe dienst in deze periode vertrouwde koning Louis XIV hem met vele geheimen en situaties die grote discretie vereisten. In 1658 werden de Musketiers weer opgericht en werd D'Artagnan weer musketier, ditmaal in een leidinggevende positie.
Een van de meest spraakmakende acties van D'Artagnan was zijn aandeel in de arrestatie van Nicolas Fouquet. Fouquet was de financieel adviseur van Louis XIV en ambieerde de positie van Mazarin. De extravagante levensstijl van Fouquet wekte echter de jaloezie op van de koning. Hij vermoedde dat Fouquet zich deze levensstijl alleen kon veroorloven door uit de schatkist te graaien. Hij liet Fouquet arresteren door D'Artagnan die hem ook de daarop volgende vier jaar bewaakte tot zijn veroordeling tot levenslange opsluiting.
In 1665 werd hij
kapitein van beide regimenten musketiers. In 1673 trok het Franse leger ten strijde tegen de Republiek der Verenigde Nederlanden. Op 14 juni
1673 begonnen soldaten van Lodewijk XIV met de omsingeling van Maastricht. Onder leiding van D'Artagnan bereidde de Eerste Compagnie van de
koninklijke musketiers zich voor op de bestorming van een bolwerk voor de Tongerse Poort. D'Artagnan sneuvelde op 25 juni 1673 tijdens een
nachtelijke aanval op de Tongerse Poort. Hij werd dodelijk in zijn hoofd getroffen door een musketkogel vanaf de nabije vestingmuur rond
Maastricht. Op 30 juni gaf de stad zich over. Bij die bestorming van de Tongerse Poort verloren meer dan honderd Fransen het leven. Wat met het lijk van D'Artagnan is gebeurd, is onbekend. Begin mei 2004 werden in Maastricht skeletten gevonden in een tuin, welke vermoedelijk van gesneuvelde militairen uit die periode zijn. Van twee skeletten die in 1976 door de dichter Frans Budé in diens tuin in het Jekerdal gevonden werden, staat inmiddels vast dat het om twee Franse soldaten gaat die tijdens het beleg van 1673 sneuvelden.
In het Waldeckpark, nabij het Tongerse Plein in Maastricht, markeert een klein beeldje de plaats waar Charles D'Artagnan om het leven kwam.
Richelieu
Kardinaal Richelieu maakte carrière van een provinciepost in Luçon via minister van buitenlandse zaken (1616) tot premier van Frankrijk(1624). Richelieu had strak omlijnde ideeën over hoe een land zou moeten functioneren en wie welke rol moest spelen. De geestelijkheid moest bidden, De adel moest vechten onder het gezag van de koning en het klootjesvolk moest gehoorzamen. Richelieu geloofde in het goddelijke recht van de koning die tot taak had de vrede en de hiërarchie van de gemeenschap te promoten.
Richelieu leefde volgens het motto 'het doel heiligt de middelen'. Hoewel hij als kardinaal geloofde in de missie van de Rooms Katholieke kerk was hij een pragmatisch man. Richelieu was van mening dat de staat het belangrijkste was en dat religie slechts een middel was om het staatsbeleid te promoten.
Richelieu maakte zijn opmars in een roerige tijd. De autoriteit van koning Louis XIII werd bedreigd door corruptie, een onafhankelijke adel en de macht van een protestantse groepering (Hugenoten). Richelieu stelde zich tot doel om de autoriteit van de troon veilig te stellen. Hij dwong dit af door dwang en onderdrukking. In slechts een paar jaar had hij de opstand van de hugenoten neergeslagen, de adellijken die zich tegen de koning verzetten zwaar gestraft en zijn tegenstanders in de regering vervangen. Ook had hij de macht van de koning vergroot door in de provincies afgezanten van de koning aan te stellen. Richelieu eiste dat de koning de wet meedogenloos zou toepassen. Hij benadrukte dat strenge straffen voor kleine criminaliteit grote criminaliteit zou voorkomen.
Tijdens de heerschappij van Richelieu werd Frankrijk een leidende macht in Europa. Hij steunde de Franse zeemacht en de vestiging van Franse koloniën in Afrika en het Caribische gebied. Richelieu was ook een groot promotor van de kunsten.
Richelieu overleed in 1642 na een ernstige ziekte. Richelieu stond bekend als 'de rode eminentie'.
De musical
De drie musketiers is een roman van
Alexandre Dumas. Het boek werd eerst als een serie gepubliceerd in het tijdschrift Le Siècle in de periode maart-juli 1844. Het verhaal
is gebaseerd op het boek ' de memoires van D'Artagnan' geschreven door Gatien de Courtilz de Sandras. In de roman van Dumas worden de
avonturen van D'Artagnan, Athos, Porthos en Aramis verteld, die het samen opnemen voor Anna van Oostenrijk tegen kardinaal De Richelieu. Na
het succes van 'De drie musketiers'werden nog twee vervolgromans gepubliceerd, 'Twintig jaar later'(1845)en 'De burggraaf van Bragelonne' of
'Tien jaar later'(1948). In het laatste deel komt ook het verhaal van 'De man in het ijzeren masker' voor (in 1998 succesvol verfilmd met
Leonardo DiCaprio). De figuur D'Artagnan is gebaseerd op de werkelijke bestaande musketier Charles de Batz de Castelmore. De drie musketiers
Aramis, Athos en Porthos zijn echter fictieve figuren. Alhoewel sommigen zeer losjes zijn gebaseerd op bestaande musketiers.
Al in 1991 liet Joop van den Ende een script schrijven door Seth Gaaikema, dat op muziek werd gezet door pianist Klaas van Dijk. Het was toen de bedoeling dat Franz Marijnen de voorstelling zou regisseren. Bij nader inzien gaf de Van den Ende echter de voorkeur aan een ander musical, Cyrano. Het plan voor De drie musketiers bleef vervolgens jarenlang op de plank liggen. In 2001 werd het idee voor de drie musketiers weer van de plank gehaald. De versie van Gaaikema en Van Dijk werd afgekeurd. Van den Ende, die zelf nauw betrokken was bij het maken van de musical, wilde niet opnieuw een voorstelling in de 'hoeden met pluimen'-stijl van zijn eerdere productie Cyrano. In het licht van de gebeurtenissen op 11 september 2001 in de Verenigde Staten (aanslagen op de WTC-torens en het Pentagon door Al Qaeda) wilde Van den Ende een script met het accent op machtsmisbruik onder het mom van religie. Hij wilde een actualisering, waarbij kardinaal Richelieu, de aartsvijand van de musketiers uit het korps van Lodewijk XIII, model stond voor het religieuze fanatisme dat tot extremisme kon uitgroeien.
In de romans van Alexandre Dumas beleven ongeveer 150 personages talloze avonturen. Te veel om in één musical te behandelen. Scriptschrijver André Breedland was ruim twee jaar bezig het boek om te schrijven naar een musical. Met dramaturg Paul Eenens bekeek hij welke verhaallijnen belangrijk waren en welke personages uit het boek persé in het stuk moesten blijven. Vervolgens maakte hij een uittreksel en een scènelijst. Uiteindelijk is slechts de helft van het boek gebruikt. De musical eindigt als D'Artagnan tot musketier wordt geslagen. In de twee jaar dat Breedland bezig was met het script heeft het script vele aanpassingen ondergaan. Zelfs tijdens de repetitieperiode werd het script nog bijgeschaafd.
Voor de muziek en de liedteksten vroeg Joop van den Ende begin 2000 de gebroeders Bolland. Zij hadden net de succesmusical Falco meets Amadeus in Duitsland afgerond. In eerste instantie schreven zij nummers bij de scènes die al waren geschreven. In een later stadium leverden ze ook nummers aan waarbij nog geen scènes waren bedacht. Als Joop van den Ende er enthousiast over was, werden daar weer nieuwe scènes bij geschreven. Van de tachtig nummers die Rob en Ferdi Bolland maakten zijn er uiteindelijk 23 in de musical zijn gekomen.
Voor de arrangementen werd de Amerikaan Paul Bogaev aangetrokken. Hij verdiepte zich in de Franse componisten van de zeventiende eeuw, bijvoorbeeld Couperin. Sommige van zijn modern klinkende stukken vormden een inspiratie voor de arrangementen van Bogaev. Hij experimenteerde met het klavecimbel - typisch een instrument van die tijd - maar vond het resultaat toch niet mooi. Uiteindelijk kwam hij uit op de twaalfsnarige gitaar, waarmee je de klankkleur van die tijd ook goed kon benaderen. Toch heeft Bogaev de songs van Bolland en Bolland niet in een volledig historisch verantwoord jasje gestoken. Belangrijker vond hij het om een muzikaal palet te creëren dat paste bij het decor, de kostuums en het spel.
De regie was in handen van Eddy Habbema. Deze moest zich
echter al voor de start van de repetities terugtrekken wegens gezondheidsproblemen. Paul Eenens werd gevraagd de regie over te nemen. Eenens was
niet onbekend met het project omdat hij als dramaturg al betrokken was bij de ontwikkeling van de musical. Om zich op zijn nieuwe taak als
regisseur voor te bereiden trok hij zich twee dagen terug om het script opnieuw, nu als regisseur, te lezen en zijn visie op te schrijven.
Uiteindelijk besloot Paul het concept voor een deel aan te passen. Hij koos voor minder vorm en meer inhoud. Hierbij keek hij nauwkeurig naar de
ontwikkeling van de personages en besteedde veel aandacht aan hoe de relaties tussen de karakters zich moesten ontwikkelen.
Werken met dieren in het theater is altijd lastig en paarden zouden helemaal een moeilijk verhaal worden. Daarom werd uitgeweken naar een alternatief: poppen. In nauw overleg met Eenens heeft Jim Henson Creature Shop uit Engeland in kaart gebracht welke poppen precies nodig waren. Uiteindelijk werden zes hondjes, twee paarden, drie koetspaarden, vier stokpaarden en zeven maskers geleverd. Alle poppen en maskers werden handmatig in de Henson-werkplaats in Londen gemaakt.
Eric van Palen en Reinier Tweebeeke van Joop van den Ende Theaterproducties waren verantwoordelijk voor respectievelijk de decors en het licht. Samen zijn zij maanden bezig geweest met het zoeken naar precies de juiste combinatie van licht, projectie en decor. En natuurlijk geen musical zonder kostuums. Om zich voor te bereiden en inspiratie op te doen las Yan Tax vele boeken en bezocht vele musea. Daarna las Tax het script en nam deel aan de besprekingen van het creatieve team. Op basis daarvan ontwierp hij een algemene lijn. Nadat hij groen licht had gekregen werd specifieker gekeken naar de rollen en scènes. Daaruit volgden de beslissingen over de te gebruiken stoffen, schoenen, accessoires, en pruiken. De maar liefst 400 pruiken werden ontworpen door Sjoerd Didden. Op basis van het script en gesprekken met de kostuumontwerper had hij per scène en daarna per acteur pruiken ontworpen.
Op vrijdag 7 februari heette het nieuwe Luxor Theater in Rotterdam cast en crew van de musical 3 Musketiers welkom in Rotterdam. Vanaf deze dag tot aan de première op 30 maart vonden de repetities voor de musical plaats op het toneel van het nieuwe Luxor Theater. Van Studio Focus in Amsterdam werd voorgoed afscheid genomen. Aanwezig waren de hele 3 Musketier-cast en crew en ook veel pers. Journalisten kregen een rondleiding back stage en een uitgebreide uitleg over de techniek, het podium, de belichting en decorstukken.
De wereldpremière was op 30 maart 2003 in het nieuwe Luxor Theater in Rotterdam, waar de show tot 4 januari 2004 zou blijven spelen.
3 Musketiers kreeg in 2003 zeven nominaties voor een John Kraaykamp Musical Award (beste mannelijke hoofdrol, beste vrouwelijke hoofdrol, beste vrouwelijke bijrol, aanstormend talent, beste mannelijke bijrol, beste creatieve prestatie (2x)). Uiteindelijk won 3 Musketiers twee awards, beste vrouwelijke bijrol en beste creatieve prestatie.
Na Nederland verhuisde de show naar Duitsland waar het op 6 april 2005 in première ging met wederom Pia Douwes in de rol van Mylady De Winter. Uwe Kröger nam de rol van Kardinaal Richelieu voor zijn rekening. De show had na de opgedane ervaringen in Nederland de nodige wijzigingen ondergaan. Een aantal scènes werden verwijderd (zoals de strijd tussen Katholieken en Hugenoten in de herberg), andere scènes hadden een metamorfose ondergaan (bijvoorbeeld de nummers Mannen en De Jacht). Ook werden scènes toegevoegd (opening van de eerste acte met straattheater en openingsnummer voor Mylady De Winter). Doel van deze aanpassingen was het verhaal soepeler te laten lopen. Verder werden decors meer op elkaar afgestemd en werd gebruik gemaakt van projecties en videobeelden om sfeer en locatieaanduiding te ondersteunen. Op 25 juni 2006 beleefde de show de laatste voorstelling in Berlijn, waarna de productie naar Stuttgart verhuisde. Daar stond de show van 12 november 2006 tot en met 31 januari 2008 in het theater.
| Prijzen | |||
| Award | Jaar | Categorie | Genomineerd/Winnaar |
| John Kraaikamp Musical Award | 2003 | mannelijke hoofdrol (Bastiaan Ragas) | genomineerd |
| John Kraaikamp Musical Award | 2003 | vrouwelijke hoofdrol (Pia Douwes) | genomineerd |
| John Kraaikamp Musical Award | 2003 | vrouwelijk bijrol (Ellen Evers) | Winnares |
| John Kraaikamp Musical Award | 2003 | mannelijke bijrol (Cees Geel) | genomineerd |
| John Kraaikamp Musical Award | 2003 | aanstormend talent (Tooske Breugem) | genomineerd |
| John Kraaikamp Musical Award | 2003 | beste creatieve prestatie (Jeroen ten Brinke) | Winnaar |
| John Kraaikamp Musical Award | 2003 | beste creatieve prestatie (Yan Tax) | genomineerd |
| Media | ||||
| Castalbums | Artiest | 1CD/2CD/DVD | Taal | Jaar |
 |
Alles, Tooske Breugem en Batsiaan Ragas | CD-Single | Nederlands | 2003 |
 |
Originele Nederlandse Cast | CD | Nederlands | 2003 |
 |
Originele Nederlandse Cast, special edition incl. 'making of'DVD | 2CD/DVD | Nederlands | 2003 |
 |
Originele Nederlandse Cast, complete show | DVD | Nederlands | 2004 |
 |
Originele Berlijnse Cast | 1CD | Duits | 2005 |
 |
Originele Berlijnse Cast, special edition incl. ' making of' DVD | CD/DVD | Duits | 2005 |
 |
Originele Wuppertaler cast | CD | Duits | 2006 |